ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Organik va noorganik moddalar; tabiiy resurslarni saqlash

Darslar 35–36 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
35

Organik va noorganik moddalar

Darslik: 2-qism, 38–41-betlar
MaqsadOrganik va noorganik moddalarni kelib chiqishiga ko‘ra farqlash, tog‘ jinslari (granit, marmar, gil), minerallar va neft haqida bilish.
Yangi so‘zlar
organik modda · organic substancetog‘ jinsi · rockmineral · mineral
Tushuntirish

Tirik organizmlardan olinadigan moddalar organik deyiladi: yog‘och, qog‘oz, jun, asal, o‘simlik yog‘i, paxta. Tirik organizmlar ishtirokisiz hosil bo‘lgan moddalar noorganik: temir, oltin, olmos, tosh, tuz. Yer qobig‘i tog‘ jinslaridan iborat. Granit juda mustahkam, ko‘prik poydevori va haykallarda ishlatiladi; marmar chiroyli, bino devorlarini bezaydi; gil (loy) ho‘langanda yumshaydi, undan idish va g‘isht yasaladi. Tog‘ jinslari minerallar aralashmasidan iborat (masalan, granit kvars, dala shpati va slyudadan). Zargarlikda ametist, sapfir, zumrad kabi minerallar ishlatiladi. Neft va ko‘mir — organik foydali qazilmalar: ular million yillar oldingi tirik mavjudotlar qoldiqlaridan hosil bo‘lgan. Neftdan benzin, kerosin, mazut, plastmassa, shina olinadi.

Tog‘ jinsiQayerda ishlatiladi
granitko‘prik poydevori, haykal
marmarbino devorlarini bezash
gilidish, g‘isht
yog‘och1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

💎 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Zargar rangli toshni ehtiyotlab silliqlab, taqinchoq yasaydi. Har tosh o‘z rangi va qattiqligiga ega.

Kim ishlatadi

Zargarlar, tosh kesuvchilar

Bugun sinab ko‘ring

Bitta toshni topib, rangi va shaklini ayting.

Namunalar
qog‘ozasalpaxtaorganikoltingranittemirnoorganikModdalar
Organik: qog‘oz, asal, paxta. Noorganik: oltin, granit, temir.
Metro bekatlari va yodgorliklar ko‘pincha granit va marmardan bezatiladi.
Sinfda faoliyat

«Ikkita savat»: o‘qituvchi narsalarni ko‘rsatadi (qog‘oz, tosh, jun, tuz, yog‘och, temir mix). Bolalar «organik» yoki «noorganik» savatiga joylashtiradi va nima uchun shunday deb o‘ylaganini tushuntiradi.

Mashq
1
Organik modda nima? Ikkita misol keltiring.
2
Qaysi biri noorganik: oltin, jun, qog‘oz?
3
Granit va marmar qayerda ishlatiladi?
4
Neftdan qanday mahsulotlar olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi yurtaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →