Organik va noorganik moddalar
Tirik organizmlardan olinadigan moddalar organik deyiladi: yog‘och, qog‘oz, jun, asal, o‘simlik yog‘i, paxta. Tirik organizmlar ishtirokisiz hosil bo‘lgan moddalar noorganik: temir, oltin, olmos, tosh, tuz. Yer qobig‘i tog‘ jinslaridan iborat. Granit juda mustahkam, ko‘prik poydevori va haykallarda ishlatiladi; marmar chiroyli, bino devorlarini bezaydi; gil (loy) ho‘langanda yumshaydi, undan idish va g‘isht yasaladi. Tog‘ jinslari minerallar aralashmasidan iborat (masalan, granit kvars, dala shpati va slyudadan). Zargarlikda ametist, sapfir, zumrad kabi minerallar ishlatiladi. Neft va ko‘mir — organik foydali qazilmalar: ular million yillar oldingi tirik mavjudotlar qoldiqlaridan hosil bo‘lgan. Neftdan benzin, kerosin, mazut, plastmassa, shina olinadi.
| Tog‘ jinsi | Qayerda ishlatiladi |
|---|---|
| granit | ko‘prik poydevori, haykal |
| marmar | bino devorlarini bezash |
| gil | idish, g‘isht |
Qaysi guruhga kiradi?
Zargar rangli toshni ehtiyotlab silliqlab, taqinchoq yasaydi. Har tosh o‘z rangi va qattiqligiga ega.
Zargarlar, tosh kesuvchilar
Bitta toshni topib, rangi va shaklini ayting.
«Ikkita savat»: o‘qituvchi narsalarni ko‘rsatadi (qog‘oz, tosh, jun, tuz, yog‘och, temir mix). Bolalar «organik» yoki «noorganik» savatiga joylashtiradi va nima uchun shunday deb o‘ylaganini tushuntiradi.