ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Koinot: yulduzlar, sayyoralar va Quyosh tizimi

Darslar 16–17 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
16

Yulduzlar va sayyoralar

Darslik: 1-qism, 70–73-betlar
MaqsadKoinotdagi jismlarni (yulduz, sayyora, yo‘ldosh, asteroid, kometa) bilish va ularni bir-biridan farqlash.
Yangi so‘zlar
koinot · space, the universeyo‘ldosh · moon, satellitekometa · comet
Tushuntirish

Koinot yoki fazo — Quyosh, Oy, yulduz va sayyoralar joylashgan ulkan havosiz makon. Yulduz — juda issiq gazdan iborat ulkan shar; u o‘zi yorug‘lik va issiqlik taratadi. Bizga eng yaqin yulduz — Quyosh. Boshqa yulduzlar juda uzoqda, shuning uchun mayda nuqta bo‘lib ko‘rinadi. Quyosh nuri Yergacha taxminan 8 daqiqada yetib keladi. Sayyora — yulduz atrofida aylanadigan sharsimon jism; u o‘zi nur sochmaydi, faqat yulduz nurini qaytaradi. Sayyora atrofida aylanadigan kichikroq jism — yo‘ldosh; Yerning yo‘ldoshi — Oy. Asteroid — tosh bo‘lagi, kometa esa muz va changdan iborat, Quyosh yaqinida «dum» hosil qiladi. Mayda tosh Yer atmosferasida yonib ketsa, «uchar yulduz» (meteor) ko‘rinadi.

JismQanday
yulduzo‘zi nur va issiqlik sochadi
sayyorayulduz atrofida aylanadi, nurni qaytaradi
yo‘ldoshsayyora atrofida aylanadi
asteroidtosh bo‘lagi
kometamuz va chang, «dum»i bor
Quyosh1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🛰️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ob-havo prognozida Yer atrofida aylanuvchi yo‘ldoshlardan olingan suratlar ishlatiladi.

Kim ishlatadi

Meteorologlar, astronomlar

Bugun sinab ko‘ring

Bir qo‘lingizni sayyora, ikkinchisini uning yo‘ldoshi qilib, aylantirib ko‘rsating.

Namunalar
Quyosh — yulduz, Yer — sayyora, Oy — yo‘ldosh.
Kometaning dumi Quyosh yaqinida muzi bug‘langanda hosil bo‘ladi va Quyoshdan qarama-qarshi tomonga cho‘ziladi.
Sinfda faoliyat

«Koinot kartochkalari»: 5 ta kartochkaga yulduz, sayyora, yo‘ldosh, asteroid, kometa so‘zlarini yozing. Bolalar kartochkani oladi va jismni tasvirlaydi (nur sochadimi? atrofida aylanadimi?), sinfdoshlari topadi.

Mashq
1
Yulduz va sayyoraning asosiy farqi nima?
2
Bizga eng yaqin yulduz qaysi?
3
Quyosh nuri Yergacha qancha vaqtda yetib keladi?
4
Asteroid kometadan nimasi bilan farq qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliParkdagi belanchakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →