☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yer sayyorasi va taqvimiy yil

Darslar 18–19 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
18

Yer sayyorasi

Darslik: 1-qism, 78–81-betlar
MaqsadYerning shakli, tuzilishi (qobiq, ichki issiq qismi), okeanlar va materiklar, atmosfera, litosfera va gidrosferani bilish.
Yangi so‘zlar
materik · continentokean · oceanatmosfera · atmosphere
Tushuntirish

Yer — Quyoshdan uzoqligi bo‘yicha uchinchi sayyora, shari biroz yassiroq. Koinotdan u ko‘k va oq ko‘rinadi, chunki sirtining ko‘p qismini okeanlar va bulutlar egallagan; shu uchun uni «ko‘k marmar» deyishadi. Yer qattiq qobiq (litosfera) bilan qoplangan, ichki qismi esa juda issiq. Qobiq alohida katta plitalardan iborat, ular sekin siljiydi; plitalar to‘qnashgan joyda zilzila bo‘ladi. Suv qobig‘i — gidrosfera: Jahon okeani 5 ta okeanga bo‘linadi (Tinch, Atlantika, Hind, Shimoliy Muz, Janubiy). Quruqlik qismlari materiklar: Yevroosiyo, Afrika, Shimoliy Amerika, Janubiy Amerika, Avstraliya va Antarktida. Eng baland tog‘ — Everest (taxminan 8849 m), eng chuqur joy — Mariana botig‘i (taxminan 11 km). Yerni havo qobig‘i — atmosfera o‘rab turadi; u bizni meteoritlardan va xavfli nurlardan himoya qiladi.

Namunalar
Biz Yevroosiyo materikida yashaymiz, u Tinch, Atlantika, Hind va Shimoliy Muz okeanlari bilan o‘ralgan.
Baland tog‘ ustida havo siyrak, shuning uchun alpinistlar nafas olishda qiynaladi.
Sinfda faoliyat

Globus yoki xaritada 6 ta materik va 5 ta okeanni toping. Daftardagi bo‘sh xaritada materiklarni bo‘yang, okeanlarni ko‘k rangda yozing. O‘zbekiston qaysi materikda ekanini belgilang.

Mashq
1
Yer Quyoshdan boshlab nechanchi sayyora?
2
Nega Yerni «ko‘k marmar» deyishadi?
3
Nechta okean va nechta materik bor? Nomlaridan 3 tadan ayting.
4
Atmosfera bizni nimalardan himoya qiladi?