3
Hayvonot olamining xilma-xilligi
Darslik: 1-qism, 14–17-betlar
MaqsadHayvonot olami (fauna) va zoologiyani bilish, hayvonlarning o‘simliklardan farqini aytish, umurtqali va umurtqasiz jonivorlarni ajratish.
Yangi so‘zlar
fauna · fauna, the animal worldumurtqali · vertebrate (with a backbone)sezgi a’zolari · sense organs
Tushuntirish
Yer yuzida bir milliondan ortiq hayvon turi bor: mayda hasharotdan tortib ulkan kitgacha. Hayvonot olami fauna deyiladi, uni zoologiya fani o‘rganadi. Hayvonlar o‘simliklardan farqli, oziq moddani o‘zi hosil qila olmaydi, tayyor oziq yeydi; shuning uchun ovqat topish uchun harakatlanadi. Ularda sezgi a’zolari (ko‘z, quloq, burun) va miya bor. Umurtqali hayvonlarda umurtqa pog‘onasi va ichki skelet bo‘ladi: baliq, qush, sutemizuvchi. Umurtqasizlarda umurtqa yo‘q: hasharot, o‘rgimchak, shilliqqurt, meduza.
Namunalar
Baliq, qush, ot va odam — umurtqali; chumoli, o‘rgimchak va shilliqqurt — umurtqasiz.
Zebraning yo‘l-yo‘l chiziqlari uni yirtqich pashshalardan himoya qilishiga yordam beradi, deb taxmin qilinadi.
Sinfda faoliyat
«Ikki guruh» jadvali: daftarga ikki ustun chizing — «umurtqali» va «umurtqasiz». Sinfda sakkizta hayvon nomini ayting va jadvalga joylashtiring. Qiyin bo‘lsa, «Uning ichki suyagi bormi?» deb so‘rang.
Mashq
1
Hayvonot olami qanday ataladi va uni qaysi fan o‘rganadi?
fauna; zoologiya
2
Hayvonlar o‘simliklardan nimasi bilan farq qiladi?
Oziq moddani o‘zi hosil qila olmaydi, tayyor oziq yeydi, harakatlanadi, sezgi a’zolari va miyasi bor.
3
Qaysi biri umurtqali: baliq, shilliqqurt, o‘rgimchak?
baliq
4
Hayvonlarda miya nima uchun kerak?
Miya tanadagi a’zolar ishini boshqaradi va atrofdagi o‘zgarishlarga tez javob beradi.