Darslar 3–4 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
3
Hayvonot olamining xilma-xilligi
Darslik: 1-qism, 14–17-betlar
MaqsadHayvonot olami (fauna) va zoologiyani bilish, hayvonlarning o‘simliklardan farqini aytish, umurtqali va umurtqasiz jonivorlarni ajratish.
Yangi so‘zlar
fauna · fauna, the animal worldumurtqali · vertebrate (with a backbone)sezgi a’zolari · sense organs
Tushuntirish
Yer yuzida bir milliondan ortiq hayvon turi bor: mayda hasharotdan tortib ulkan kitgacha. Hayvonot olami fauna deyiladi, uni zoologiya fani o‘rganadi. Hayvonlar o‘simliklardan farqli, oziq moddani o‘zi hosil qila olmaydi, tayyor oziq yeydi; shuning uchun ovqat topish uchun harakatlanadi. Ularda sezgi a’zolari (ko‘z, quloq, burun) va miya bor. Umurtqali hayvonlarda umurtqa pog‘onasi va ichki skelet bo‘ladi: baliq, qush, sutemizuvchi. Umurtqasizlarda umurtqa yo‘q: hasharot, o‘rgimchak, shilliqqurt, meduza.
Qaysi guruhga kiradi?
🩺 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Hayvonot bog‘i veterinari baliq, qush va ilonga turlicha g‘amxo‘rlik qiladi. Hayvon guruhini bilsa, to‘g‘ri parvarish qiladi.
Kim ishlatadi
Veterinarlar, hayvonot bog‘i xodimlari
Bugun sinab ko‘ring
Uzoqdan bir hayvonni kuzatib, qanday harakatlanishini ayting.
Namunalar
Baliq, qush, ot va odam — umurtqali; chumoli, o‘rgimchak va shilliqqurt — umurtqasiz.
Zebraning yo‘l-yo‘l chiziqlari uni yirtqich pashshalardan himoya qilishiga yordam beradi, deb taxmin qilinadi.
Sinfda faoliyat
«Ikki guruh» jadvali: daftarga ikki ustun chizing — «umurtqali» va «umurtqasiz». Sinfda sakkizta hayvon nomini ayting va jadvalga joylashtiring. Qiyin bo‘lsa, «Uning ichki suyagi bormi?» deb so‘rang.
Mashq
1
Hayvonot olami qanday ataladi va uni qaysi fan o‘rganadi?
fauna; zoologiya
2
Hayvonlar o‘simliklardan nimasi bilan farq qiladi?
Oziq moddani o‘zi hosil qila olmaydi, tayyor oziq yeydi, harakatlanadi, sezgi a’zolari va miyasi bor.
3
Qaysi biri umurtqali: baliq, shilliqqurt, o‘rgimchak?
baliq
4
Hayvonlarda miya nima uchun kerak?
Miya tanadagi a’zolar ishini boshqaradi va atrofdagi o‘zgarishlarga tez javob beradi.