ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Harorat, sovuq va issiq joylar

Darslar 24–26 · 3 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
24

Harorat

Darslik: 1-qism, 104–107-betlar
MaqsadHarorat nima ekanini, termometr turlarini, daraja (°C) bilan o‘lchashni, noldan yuqori va past haroratni, tana haroratini o‘lchash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
harorat · temperaturetermometr · thermometerdaraja · degree
Tushuntirish

Narsaning qanchalik issiq yoki sovuqligi harorat deyiladi. Teridagi maxsus nuqtalar issiq va sovuqni sezadi, lekin qo‘l bilan tekshirish xavfli bo‘lishi mumkin, shuning uchun termometrdan foydalanamiz. «Termo» — issiqlik, «metr» — o‘lchash degani. Eng oddiy termometrda shisha naychadagi suyuqlik issiqda ko‘tarilib, sovuqda pasayadi; elektron termometrlar ham bor. Harorat daraja bilan o‘lchanadi va °C bilan yoziladi. 0 °C da suv muzlaydi, 100 °C da qaynaydi. Noldan yuqori haroratni «+», pastini «−» belgisi bilan yozamiz. Havo, suv va tana termometrlari bor. Sog‘lom odamning tana harorati taxminan 36,6 °C. Termometr tana haroratini qo‘ltiq ostida 5–10 daqiqada o‘lchaydi. Simobli termometrni faqat kattalar nazoratida ishlatamiz; u sinsa, tegmaymiz va darhol kattalarga aytamiz.

30323436384042°C36,6 °C
0° muz100° qaynash20 °C293,15 K68 °F

T = t + 273,15 = 293,15 K · F = 1,8·t + 32 = 68 °F

🧣 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Prognozda “minus besh daraja” desa, siz qalin qalpoq va sharf kiyasiz. Raqam nima kiyishni aytadi.

Kim ishlatadi

Prognozchilar, shifokorlar

Bugun sinab ko‘ring

Kattalar bilan ob-havo prognozida bugungi haroratni o‘qing.

Namunalar
−10010203040−538qishyozharorat, °C
Qishda ko‘cha harorati −5 °C bo‘lishi mumkin, yozda esa +38 °C.
Choy 70 °C, muz esa 0 °C — haroratlar farqi 70 daraja.
Sinfda faoliyat

Uch idish: sovuq, iliq va xona haroratidagi suv. Termometr bilan haroratini o‘lchang (kattalar bilan). Avval qo‘lingiz bilan taxmin qiling, keyin termometr bilan solishtiring. Xavfsizlik: issiq suvga tegmang.

Mashq
1
Haroratni nima bilan o‘lchaymiz? Qaysi belgi bilan yozamiz?
2
Suv necha darajada muzlaydi va qaynaydi?
3
Sog‘lom odamning tana harorati qancha?
4
−3 °C va +3 °C dan qaysi biri issiqroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRamkadagi rasm bo‘laklariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →