☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘simliklar hayoti, urug‘lar va O‘zbekiston o‘simliklari

Darslar 13–15 · 3 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
14

O‘simliklarning urug‘lari

Darslik: 1-qism, 60–63-betlar
MaqsadUrug‘ nima ekanini, uning unishi uchun nimalar kerakligini va urug‘larning tarqalish usullarini (shamol, suv, hayvon, o‘zi) bilish.
Yangi so‘zlar
urug‘ · seedunish · germinationtarqalish · dispersal
Tushuntirish

Urug‘ — bo‘lajak o‘simlikning pushti. Meva urug‘ni himoya qiladi: olmada bir necha urug‘, olxo‘rida bitta urug‘ bo‘ladi. Urug‘ unib chiqishi uchun suv, issiqlik va havo kerak. Tajriba: urug‘larni suvga solsak, cho‘kkanlari yaxshi, suzib chiqqanlari ko‘pincha unmaydi; ho‘l salfetkada, issiq joyda urug‘ undi va ildiz chiqaradi. Yangi o‘simlik joy topishi uchun urug‘ ona o‘simlikdan uzoqqa tushishi kerak. Shamol momaqaymoq va zarang urug‘ini uchiradi; suv kokos mevasini qirg‘oqqa olib boradi; qariqiz mevasi hayvon juniga ilashadi; olmaxon eman mevasi va archa urug‘ini yashirib, ba’zilarini unutadi; sariq akatsiya esa pishgan chanog‘i ochilib, urug‘ini o‘zi sochadi.

Namunalar
Momaqaymoq urug‘ida momiq parashut bor, shuning uchun shamol uni uzoqqa olib ketadi.
Eman mevasini olmaxon yashirib, unutib qo‘ysa, o‘sha joyda yangi daraxt o‘sishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Urug‘ undirish: plastik idishga nam salfetka yoyib, loviya yoki no‘xat urug‘ini qo‘ying, ustini nam salfetka bilan yoping, idishni iliq joyga qo‘ying va har kuni namlab turing. Kundalik daftarda kuzating: nechanchi kuni ildiz chiqdi?

Mashq
1
Urug‘ unib chiqishi uchun nimalar kerak?
2
Urug‘ nima uchun ona o‘simlikdan uzoqqa tushishi kerak?
3
Qaysi urug‘lar shamol bilan tarqaladi?
4
Qariqiz mevasi qanday tarqaladi?