☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yer yuzasi va zilzilalar

Darslar 27–28 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
27

Yer yuzasi

Darslik: 2-qism, 6–9-betlar
MaqsadYer yuzasi relyefini (tekislik, tepalik, tog‘, chuqurlik), globus va xaritadagi ranglarni hamda landshaft turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
relyef · relief (shape of land)globus · globelandshaft · landscape
Tushuntirish

Yer yuzasidagi barcha notekisliklar relyef deyiladi. Asosiy shakllar: tekislik (tekis joy), tepalik (past qirlar), tog‘ (baland, cho‘qqisi, yonbag‘ri va etagi bor) va chuqurlik (past joy, vodiy, botiq). Globus — Yer sharining modeli. Xaritada tekisliklar yashil, tog‘lar jigarrang, suv ko‘k rangda ko‘rsatiladi: tog‘ qancha baland bo‘lsa, rang shuncha to‘q; suv qancha chuqur bo‘lsa, ko‘k shuncha quyuq. Eng baland tog‘ — Everest (Jomolungma), eng chuqur joy — Tinch okeandagi Mariana botig‘i. Landshaft — tog‘, o‘rmon, daryo, o‘simlik va hayvonlar birga ko‘ringan joy turi. U tabiiy bo‘lishi (cho‘l, o‘rmon) yoki inson yaratgan bo‘lishi (shahar, bog‘, dala) mumkin.

Namunalar
Farg‘ona vodiysi — tog‘lar bilan o‘ralgan tekislik va chuqurlik.
Sizning hovlingizdagi bog‘ — inson yaratgan landshaft, Qizilqum — tabiiy landshaft.
Sinfda faoliyat

Plastilin relyef: karton ustida plastilindan tekislik (yashil), tepalik (och jigarrang), tog‘ (to‘q jigarrang) va ko‘l (ko‘k) yasang. Har biriga nom yozilgan bayroqcha qo‘ying.

Mashq
1
Relyef nima?
2
Xaritada tekislik, tog‘ va suv qanday ranglarda ko‘rsatiladi?
3
Eng baland tog‘ va eng chuqur joy qaysilar?
4
Tabiiy va inson yaratgan landshaftga bittadan misol keltiring.