ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Tezlik, massa, issiq va sovuq

Darslar 46–48 · 3 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
48

Issiq va sovuq

Darslik: 2-qism, 84–86-betlar
MaqsadIssiq va sovuq nima ekanini, qizdirish va sovitish issiqlik uzatish ekanini va Selsiy hamda Farengeyt shkalalarini bilish.
Yangi so‘zlar
qizdirish · heatingsovitish · coolingSelsiy shkalasi · Celsius scale
Tushuntirish

Biz issiq va sovuqni terimizdagi sezgir nuqtalar — termoretseptorlar yordamida sezamiz; ular miyaga signal yuboradi. Fizikada «sovuq» alohida narsa emas: jismning harorati bizning haroratimizdan past bo‘lsa, uni sovuq deymiz. Qizdirish — jismga issiqlik berish; sovitish — jismdan issiqlikni olish. Issiq choyga sovuq qoshiq tushsa, issiqlik choydan qoshiqqa o‘tadi. Sharbatga muz solsak, muz sharbatdan issiqlik olib, o‘zi eriydi. Sovitkich ichidagi issiqlikni tashqariga chiqaradi, shuning uchun uning orqa tomoni iliq bo‘ladi. Harorat Selsiy (°C) yoki Farengeyt (°F) shkalasida o‘lchanadi. Bizda Selsiy ishlatiladi: suv 0 °C da muzlaydi, 100 °C da qaynaydi. Farengeytda esa suv 32 °F da muzlaydi va 212 °F da qaynaydi; u asosan AQSHda qo‘llanadi.

0° muz100° qaynash60 °C333,15 K140 °F

T = t + 273,15 = 333,15 K · F = 1,8·t + 32 = 140 °F

🛏️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘rpa issiqlikni tashqariga chiqarmaydi, shuning uchun ichida iliq bo‘ladi. Issiqlik joyini almashtiradi.

Kim ishlatadi

Kiyim tikuvchilar, oshpazlar

Bugun sinab ko‘ring

Xona haroratidagi metall va yog‘och qoshiqqa tegib, qaysi biri sovuqroq tuyulishini ayting.

Namunalar
Qishda qaynoq choyni hovliga olib chiqsak, issiqlik havoga o‘tadi va choy soviydi.
Suv°C°F
muzlaydi032
qaynaydi100212
0 °C = 32 °F; 100 °C = 212 °F.
Sinfda faoliyat

Uchta stakan: issiq, iliq, sovuq suv (issiq suvni kattalar quysin). Bir qo‘lingizni sovuq suvga, ikkinchisini iliq suvga 1 daqiqa botirib, so‘ng ikkalasini iliq suvga soling: nima sezdingiz? Haroratni his bilan aniqlash qanchalik ishonchli?

Mashq
1
Issiq va sovuqni biz nima bilan sezamiz?
2
Muz sharbatni qanday sovitadi?
3
Suv Selsiy shkalasida necha darajada muzlaydi va qaynaydi?
4
0 °C Farengeyt shkalasida necha daraja?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOrtiqcha qaytimHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →