☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Tezlik, massa, issiq va sovuq

Darslar 46–48 · 3 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
47

Massa nima?

Darslik: 2-qism, 81–83-betlar
MaqsadMassa nima ekanini, massa birliklarini (gramm, kilogramm, tonna), tarozi bilan o‘lchashni va jismlar suvda nega suzishi yoki cho‘kishini bilish.
Yangi so‘zlar
massa · masstarozi · scalescho‘kish · sinking
Tushuntirish

Massa — jismning qanchalik «og‘ir» ekanini ko‘rsatadigan kattalik. Kundalik hayotda «og‘irlik» deymiz, fanda esa do‘konda tortgan olmaning massasi o‘lchanadi. Massa tarozi bilan o‘lchanadi va gramm (g), kilogramm (kg), tonna (t) birliklarida ifodalanadi: 1 kg = 1000 g, 1 t = 1000 kg. Olma, non uchun gramm va kilogramm, mashina uchun tonna qulay. Suvda jism suzadimi yoki cho‘kadimi, u nimadan yasalganiga bog‘liq. Po‘kak, penoplast va yog‘och suv yuzida suzadi, chunki ular suvdan yengil; po‘lat kubik, tosh, mix cho‘kadi, chunki zichroq. Bir xil o‘lchamdagi jismlarning massasi turlicha bo‘lishi mumkin. Katta po‘lat kema esa ichi bo‘sh, havo bilan to‘la bo‘lgani uchun suzadi.

Namunalar
2 kg 300 g = 2300 g; 3 t = 3000 kg.
Suzishni o‘rganuvchilar penoplast taxtadan foydalanadi, chunki u suvda cho‘kmaydi.
Sinfda faoliyat

Suzish/cho‘kish tajribasi: tog‘oraga suv quying va qalam, tosh, tangacha, po‘kak, yog‘och, olma, plastilin sharcha solib, qaysi biri suzishini oldindan taxmin qilib jadvalga yozing. Keyin tekshiring. Plastilinni shakllab kema yasasangiz, suzadimi?

Mashq
1
1 kg necha gramm? 1 tonna necha kilogramm?
2
Massa qanday asbob bilan o‘lchanadi?
3
Qaysi biri suvda cho‘kadi: po‘kak, yog‘och, po‘lat mix?
4
Nega katta po‘lat kema cho‘kmaydi?