☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Organik va noorganik moddalar; tabiiy resurslarni saqlash

Darslar 35–36 · 2 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
36

Tabiiy resurslarni qanday saqlash kerak?

Darslik: 2-qism, 42–45-betlar
MaqsadElektr toki uylarga qanday kelishini, elektr stansiya turlarini (issiqlik, gidro, shamol, quyosh, atom), tugaydigan va tugamaydigan resurslarni hamda ularni tejash yo‘llarini bilish.
Yangi so‘zlar
elektr stansiya · power stationturbina · turbinequyosh paneli · solar panel
Tushuntirish

Elektr stansiyalarida turbinalar aylanadi va elektr toki hosil qiladi; tok simlar orqali uylarga yetib boradi. Issiqlik elektr stansiyasida (IES) ko‘mir, gaz yoki mazut yoqilib suv bug‘ga aylantiriladi, bug‘ turbinani aylantiradi. Gidroelektr stansiyada (GES) daryo suvi turbinani aylantiradi. Shamol stansiyasida shamol parraklarni, quyosh panellarida esa quyosh nuri to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr hosil qiladi. Atom stansiyasi yadro yoqilg‘isidan foydalanadi. Ko‘mir, neft va gaz bir kun kelib tugaydi, shamol, suv va quyosh energiyasi esa tugamaydi. Shuning uchun elektr va suvni tejash kerak: kerak bo‘lmasa chiroqni o‘chirish, ishlatilmayotgan asboblarni uzish, shamol va quyosh energiyasidan ko‘proq foydalanish. Elektr rozetkaga tegmaslik va ho‘l qo‘l bilan asbobga tegmaslik kerak.

Namunalar
Quyoshli o‘lkamizda quyosh panellari tomga o‘rnatilib, uyni elektr bilan ta’minlashi mumkin.
Xonadan chiqayotib chiroqni o‘chirsak, elektr va yoqilg‘i tejaladi.
Sinfda faoliyat

«Tejamkor uy»: uy rasmini chizing va elektr tejash usullarini belgilang (LED chiroq, panel, chiroqni o‘chirish, sovitkich eshigini yopish). Oilangiz bilan 1 hafta davomida kamida 3 ta qoidaga amal qiling.

Mashq
1
Elektr stansiyasida elektr tokini nima hosil qiladi?
2
Qaysi manbalar tugamaydi: ko‘mir, shamol, quyosh, gaz?
3
GES qanday ishlaydi?
4
Elektr tejashning 3 usulini ayting.