Qishloq joylarda tadbirkorlik
Qishloq joylarda tadbirkorlik asosan qishloq xo‘jalik mahsuloti yetishtirish va qayta ishlash bilan bog‘liq. Eng kichik shakl — shaxsiy yordamchi xo‘jalik: oila tomorqada o‘z mehnati bilan mahsulot yetishtiradi, asosiy qismi oilaga ketadi, ortig‘ini bozorda sotsa, bu ham mazmunan tadbirkorlik bo‘ladi. Dehqon xo‘jaligi — oila boshlig‘iga berilgan tomorqa yerda oila a’zolarining shaxsiy mehnatiga tayangan, mahsulotning bir qismi sotishga mo‘ljallangan oilaviy mayda tovar xo‘jaligi; u yuridik shaxs tashkil etib yoki etmay ishlashi mumkin va doimiy yollanma mehnatdan foydalanmaydi. Fermer xo‘jaligi — uzoq muddatga ijaraga olingan qishloq xo‘jalik yerida tovar ishlab chiqaruvchi mustaqil xo‘jalik yurituvchi subyekt (darslikda ijara muddati 50 yilgacha deyiladi; amaldagi qonunni tekshiring); u yuridik shaxs bo‘lib, oila a’zolari va yollanma ishchilardan foydalana oladi. Agrofirma esa fermer, dehqon va shaxsiy yordamchi xo‘jaliklar yetishtirgan mahsulotni qayta ishlaydi va sotadi, yuridik shaxs sifatida tashkil etiladi. Qishloqda yetishtirilgan mahsulotni qayta ishlash qo‘shimcha qiymat va daromad beradi, shuning uchun bu soha muhim. Issiqxona, parrandachilik yoki o‘g‘it-dori bilan ishlashda xavfsizlik qoidalariga rioya qilinadi va yoshlar bunday ishlarni kattalar nazoratisiz bajarmaydi.
Maktab bog‘ida o‘quvchilar 60 kg loviya yig‘di: 20 kg ni sinf o‘zi ishlatdi, qolgan 40 kg ni boshqa sinflar bilan baham ko‘rdi. Keyin loviyani quritish va qadoqlash haqida suhbat bo‘ldi, chunki qayta ishlash mahsulot qiymatini oshiradi. Bog‘, xo‘jalik va qayta ishlash — turli bosqichlar.
Tomorqa egalari, fermerlar va oziq-ovqat qayta ishlash korxonalari xodimlari hosilni yetishtirish va qayta ishlash zanjirida ishlaydi.
Bitta oziq-ovqatni, masalan nonni, tanlang va uning daladan dasturxongacha bo‘lgan yo‘lini kamida to‘rt bosqichda daftarga yozing.
Qishloq xo‘jaligi xaritasi: sinf to‘rt guruhga bo‘linadi; har guruh bitta shaklni (shaxsiy yordamchi xo‘jalik, dehqon, fermer, agrofirma) tanlab, plakatga uning belgilarini va bitta xayoliy misolini yozadi. So‘ng guruhlar bir-biriga «bu qaysi shakl?» savollarini beradi.