Bank kreditlari
Tadbirkorda faoliyatni yuritish yoki kengaytirish uchun mablag‘ yetmasa, keng tarqalgan yo‘l — bank krediti, ya’ni banklar tomonidan pul shaklida beriladigan qarz. Kredit beriladigan tamoyillar: maqsadlilik (nima uchun olinadi), muddatlilik, qaytarilishi, to‘lovlilik (foiz to‘lanadi) va ta’minlanganlik. Kredit turlari: xo‘jaliklararo kechiktirilgan to‘lov shaklidagi tijorat krediti, ko‘chmas mulk garovi bilan uzoq muddatli ipoteka krediti va uzoq foydalaniladigan tovarlar uchun iste’mol krediti. Foiz stavkasi = kredit bo‘yicha to‘lov / kredit miqdori × 100 %; masalan, 2 000 000 so‘mga yiliga 440 000 so‘m to‘lansa, stavka 22 %. Bank amaliyotida foiz qoldiq qarzga hisoblanadi; darslikdagi usulda asosiy qarz teng qismlarga bo‘linib to‘lanadi va har oy foiz kamayib boruvchi qoldiqdan olinadi (boshqa usulda — annuitetda — oylik to‘lov teng bo‘ladi). Bu bo‘limdagi stavkalar faqat o‘quv uchun faraziy; haqiqiy shartlar bankdan va shartnomadan aniqlanadi. Kredit ta’minoti — garov (mol-mulk), bank yoki sug‘urta kafolati, uchinchi shaxs kafilligi, sug‘urta polisi. Bank mijozning kredit olish layoqatini ham baholaydi: sof daromad = olingan daromad − doimiy sarflar; kredit olish layoqati koeffitsiyenti = sof daromad / oylik to‘lovlar; bank uni o‘zi belgilagan me’yor bilan solishtiradi. Kredit foyda keltirishi ham, tadbirkorni og‘ir qarzga botirishi ham mumkin, shuning uchun shartlarni yaxshilab o‘qish kerak; bu yerda hech kimga kredit olish yoki olmaslik haqida maslahat berilmaydi.
Maktab kutubxonasi qoidalarida kitob olishning maqsadi, muddati, kim javobgarligi va qaytarish sharti aniq yozilgan. O‘quvchi ularni o‘qib, nima uchun har bir band kerakligini tushundi. Bunday aniq shartlar qarz va ijara shartnomalarida ham bo‘ladi.
Bank xodimlari, buxgalterlar va biznes maslahatchilari shartnoma shartlarini diqqat bilan o‘qib, tushuntiradi.
Maktab kutubxonasi yoki sinf qoidalaridagi bandlardan maqsad, muddat va javobgarlikni ko‘rsatuvchilarini tagiga chizing.
Kredit bo‘yicha rolli o‘yin: bir talaba «tadbirkor», ikkinchisi «bank xodimi», uchinchisi «kuzatuvchi». Tadbirkor xayoliy kredit maqsadini va ta’minotini tushuntiradi; bank xodimi to‘rtta tamoyil bo‘yicha savol beradi (maqsad, muddat, qaytarish, ta’minot); kuzatuvchi koeffitsiyentni hisoblaydi.