ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Biznes-reja ishlab chiqish

Darslar 11 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
11

Biznes-reja ishlab chiqish

Darslik: 53–56-betlar
MaqsadBiznes-rejaning mohiyati, vazifalari va tuzilishini tushuntirish, uning bo‘limlarini ajratish hamda oddiy daromad, xarajat va qoplanish muddati hisobini bajarish.
Yangi so‘zlar
Biznes-reja · business plan: a document describing a business, its period, expected costs and expected profit before it startsRezyume · summary (executive summary): a short opening section that sums up the whole planMoliyaviy reja · financial plan: the section with the income and expense plan, cash flow and break-evenQoplanish muddati · payback period: the time in which the profit repays the starting investment
Tushuntirish

Biznesni rejalashtirish — xo‘jalik qaroridan oldin hisob-kitob qilish va harakatlar ketma-ketligini belgilash jarayoni, uning natijasi esa biznes-reja deb ataluvchi hujjatdir. Biznes-reja tadbirkorlik faoliyatining «xaritasi»: u maqsad va bosqichlarni ko‘rsatadi, keyin real natijalarni reja bilan solishtirib, muammolarni payqash imkonini beradi. Uning uchta vazifasi bor: birinchidan, maqsad va vazifalarni belgilaydi; ikkinchidan, g‘oyani amaliy harakat dasturiga aylantirib, hisob-kitoblar va xarajatlarni ko‘rsatadi; uchinchidan, kredit olish yoki hamkor jalb etishda asos bo‘ladi. Odatiy tuzilishi: rezyume; loyiha g‘oyasi; bozorni baholash (iste’molchilar, raqobatchilar, o‘z kuchli va ojiz tomonlari); marketing rejasi; ishlab chiqarish rejasi; tashkiliy reja (shakl, tuzilma, xodimlar); moliyaviy reja (daromad va xarajatlar, pul oqimi, zararsizlik, moliyalashtirish, risklar) va ilovalar. Hech qanday ikki biznes-reja bir xil bo‘lmaydi, chunki har bir tadbirkorning sharoiti va mablag‘i boshqacha. Kamchiliklarni yashirish yoki real bo‘lmagan raqamlar yozish rejani yaroqsiz qiladi, shuning uchun halol va tekshirilgan ma’lumot keltiriladi; zarur bo‘lsa yurist, iqtisodchi va buxgalter bilan maslahatlashiladi. Tayyor namunani ko‘chirib olish emas, o‘z sharoitingiz uchun hisob-kitob qilish muhim.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kichik sinflar uchun ertak burchagi tashkil qilmoqchi bo‘lgan o‘quvchilar bir sahifalik reja yozdi: maqsad, qachon, kim qatnashadi, nimalar kerak va nima xato ketishi mumkin. Oyiga 4 mashg‘ulot, har birida 12 bola bo‘lsa, 48 ta tashrif chiqadi. Reja savollarni oldindan ko‘rsatdi.

Kim ishlatadi

Loyiha rahbarlari, startap asoschilari va loyihalarni ko‘rib chiquvchilar rejadagi raqam va bosqichlarga qarab qaror qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kichik uchrashuv yoki o‘quv guruhi uchun bir sahifalik reja yozing: maqsad, kim, qachon, nima kerak va bitta xavf. Pulsiz bo‘lsin.

Namunalar
xarajat 5 280 000foyda 2 000 000daromad 7 280 000
Mini-reja (xayoliy): «Velo-tamir» — mahalladagi velosiped ta’mirlash ustaxonasi. Kuniga 8 mijoz × o‘rtacha 35 000 so‘m × oyiga 26 kun = 7 280 000 so‘m oylik tushum. Xarajat: ijara 2 000 000 + ehtiyot qismlar 2 400 000 + kommunal va asbob eskirishi 880 000 = 5 280 000 so‘m. Oylik foyda: 7 280 000 − 5 280 000 = 2 000 000 so‘m.
ƒFormula
24 000 000 / 2 000 000 = 12
oy – qoplanish muddati
Qoplanish muddati: agar «Velo-tamir»ni ochish uchun 24 000 000 so‘m sarflangan bo‘lsa, qoplanish muddati 24 000 000 / 2 000 000 = 12 oy. Bu taxminiy hisob: talab o‘zgarsa, muddat ham o‘zgaradi.
Sinfda faoliyat

Reja bo‘limlari: sinf 7 guruhga bo‘linadi, har biriga biznes-rejaning bitta bo‘limi (rezyume, g‘oya, bozor, marketing, ishlab chiqarish, tashkiliy, moliyaviy) beriladi. Barcha guruhlar umumiy xayoliy g‘oya (masalan, kitob almashtirish do‘koni) uchun o‘z bo‘limini 3 jumlada yozadi, so‘ng bo‘limlar tartib bilan birlashtirib o‘qiladi.

Mashq
1
Biznes-reja nima uchun «tadbirkorlik faoliyatining xaritasi» deyiladi?
2
Biznes-rejaning uchta vazifasini sanang.
3
Kuniga 6 mijoz, o‘rtacha chek 25 000 so‘m, oyiga 24 ish kuni. Oylik tushum necha so‘m?
4
Boshlang‘ich sarf 18 000 000 so‘m, oylik foyda 1 500 000 so‘m. Qoplanish muddati necha oy?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning bitiruv tadqiqoti: A yoki B?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →