☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Korxonaning moliyaviy natijalari

Darslar 20 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
20

Korxonaning moliyaviy natijalari

Darslik: 93–98-betlar
MaqsadTushum, foyda, zarar, rentabellik va zararsizlik nuqtasini hisoblash; foydaning taqsimlanishi va bankrotlik belgilarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Tushum · revenue: money received from selling goods or services (price × quantity)Rentabellik · profitability: profit as a percentage of costs, showing how efficiently money is usedZararsizlik nuqtasi · break-even point: the sales volume at which revenue equals total costsBankrotlik · bankruptcy: inability of a business to pay its debts on time
Tushuntirish

Korxona faoliyatining natijasi uchta ko‘rsatkichda ko‘rinadi. Tushum sotilgan mahsulot soni bilan narxning ko‘paytmasi: TR = P × Q. Foyda tushum bilan jami xarajatlar farqi: Pr = TR − TC; farq manfiy bo‘lsa, bu zarar. Rentabellik foydaning xarajatlarga nisbati: R = Pr / TC × 100 %, u har sarflangan so‘m qancha foyda keltirganini ko‘rsatadi. Foyda soliqlar to‘langandan keyin egalarning qarori bilan taqsimlanadi: bir qismi rivojlanishga qoldiriladi, bir qismi egalarga beriladi. Zararsizlik nuqtasi doimiy xarajatlarning bir donadagi qoplama miqdoriga nisbati: BEPu = FC / (P − AVC); shu miqdordan ortiq sotilgan har bir dona foyda keltiradi. Muddati o‘tgan qarzlarni to‘lay olmaslik, zararning davom etishi va aylanma mablag‘ning yetishmasligi bankrotlik xavfining belgilaridir; xavf kuchaysa, sud orqali ish ko‘riladi.

Namunalar
Xayoliy yong‘oqli pechene ustaxonasi: oyiga 500 dona, narxi 12 000 so‘m. TR = 12 000 × 500 = 6 000 000. Jami xarajat 4 800 000 bo‘lsa, foyda = 6 000 000 − 4 800 000 = 1 200 000 so‘m; rentabellik = 1 200 000 / 4 800 000 × 100 = 25 %.
Xayoliy velosiped ta’mirlash punkti: doimiy xarajat oyiga 900 000, o‘zgaruvchan xarajat bir xizmatga 9 000, narxi 15 000 so‘m. BEPu = 900 000 / (15 000 − 9 000) = 150 xizmat. 150 dan ortiq xizmat foyda beradi.
Sinfda faoliyat

Mini-hisobot: juftliklar xayoliy xizmat (masalan, ko‘cha-hovli tozalash) uchun narx, oylik hajm, doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlarni o‘ylab topadi, tushum, foyda, rentabellik va zararsizlik nuqtasini hisoblab, 3 gapda xulosa yozadi.

Mashq
1
Zararsizlik nuqtasidan ortiq sotilgan mahsulot nima beradi?
2
Narx 25 000 so‘m, 40 dona sotildi. Tushum necha so‘m?
3
Tushum 7 500 000, jami xarajat 6 000 000 so‘m. Foiz hisobida rentabellik necha?
4
Doimiy xarajat 1 200 000, narx 20 000, o‘zgaruvchan xarajat 14 000 so‘m. Zararsizlik nuqtasi necha dona?