ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Korxonaning moliyaviy natijalari

Darslar 20 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
20

Korxonaning moliyaviy natijalari

Darslik: 93–98-betlar
MaqsadTushum, foyda, zarar, rentabellik va zararsizlik nuqtasini hisoblash; foydaning taqsimlanishi va bankrotlik belgilarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Tushum · revenue: money received from selling goods or services (price × quantity)Rentabellik · profitability: profit as a percentage of costs, showing how efficiently money is usedZararsizlik nuqtasi · break-even point: the sales volume at which revenue equals total costsBankrotlik · bankruptcy: inability of a business to pay its debts on time
Tushuntirish

Korxona faoliyatining natijasi uchta ko‘rsatkichda ko‘rinadi. Tushum sotilgan mahsulot soni bilan narxning ko‘paytmasi: TR = P × Q. Foyda tushum bilan jami xarajatlar farqi: Pr = TR − TC; farq manfiy bo‘lsa, bu zarar. Rentabellik foydaning xarajatlarga nisbati: R = Pr / TC × 100 %, u har sarflangan so‘m qancha foyda keltirganini ko‘rsatadi. Foyda soliqlar to‘langandan keyin egalarning qarori bilan taqsimlanadi: bir qismi rivojlanishga qoldiriladi, bir qismi egalarga beriladi. Zararsizlik nuqtasi doimiy xarajatlarning bir donadagi qoplama miqdoriga nisbati: BEPu = FC / (P − AVC); shu miqdordan ortiq sotilgan har bir dona foyda keltiradi. Muddati o‘tgan qarzlarni to‘lay olmaslik, zararning davom etishi va aylanma mablag‘ning yetishmasligi bankrotlik xavfining belgilaridir; xavf kuchaysa, sud orqali ish ko‘riladi.

Ko‘rsatkichFormula
TushumTR = P × Q
FoydaPr = TR − TC
RentabellikR = Pr / TC × 100 %
Zararsizlik nuqtasiBEPu = FC / (P − AVC)
sotilgan soni →—— tushum—— jami xarajat

Foyda = 25 × (18 − 10) − 240 = −40 ming so‘m

Zararsizlik nuqtasi: 30 dona (F ÷ (p − v) = 30)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf o‘yin tanlovi uchun 90 ta o‘yin jetoni topdi va stol bezagi uchun 60 jeton sarfladi. Qolgan 30 jeton foyda bo‘ldi, ya’ni sarfning 50 %. Natijani bilgach, keyingi safar nimani o‘zgartirishni bilishdi.

Kim ishlatadi

Hisobchilar, kichik biznes egalari va klub g‘aznachilari kirim va chiqimni solishtirib natijani baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab tadbirida material yetishmovchiligi yoki ortib qolishi bo‘lgan holat haqida ikki gap yozing: sabab nima edi.

Namunalar
Summalar so‘mda
TushumXarajatFoyda
6 000 0004 800 0001 200 000
Xayoliy yong‘oqli pechene ustaxonasi: oyiga 500 dona, narxi 12 000 so‘m. TR = 12 000 × 500 = 6 000 000. Jami xarajat 4 800 000 bo‘lsa, foyda = 6 000 000 − 4 800 000 = 1 200 000 so‘m; rentabellik = 1 200 000 / 4 800 000 × 100 = 25 %.
ishlar soniming so‘m10020030010002000300040000TRTCzararsizlik: 150
Xayoliy velosiped ta’mirlash punkti: doimiy xarajat oyiga 900 000, o‘zgaruvchan xarajat bir xizmatga 9 000, narxi 15 000 so‘m. BEPu = 900 000 / (15 000 − 9 000) = 150 xizmat. 150 dan ortiq xizmat foyda beradi.
Sinfda faoliyat

Mini-hisobot: juftliklar xayoliy xizmat (masalan, ko‘cha-hovli tozalash) uchun narx, oylik hajm, doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlarni o‘ylab topadi, tushum, foyda, rentabellik va zararsizlik nuqtasini hisoblab, 3 gapda xulosa yozadi.

Mashq
1
Zararsizlik nuqtasidan ortiq sotilgan mahsulot nima beradi?
2
Narx 25 000 so‘m, 40 dona sotildi. Tushum necha so‘m?
3
Tushum 7 500 000, jami xarajat 6 000 000 so‘m. Foiz hisobida rentabellik necha?
4
Doimiy xarajat 1 200 000, narx 20 000, o‘zgaruvchan xarajat 14 000 so‘m. Zararsizlik nuqtasi necha dona?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinfning kasb kuzatuvi kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →