ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Korxona ta’sis hujjatlari

Darslar 13 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
13

Korxona ta’sis hujjatlari

Darslik: 61–65-betlar
MaqsadKorxona ta’sis hujjatlarini (ustav, ta’sis shartnomasi), ustav fondini, logotip, firma belgisi, tovar belgisi, brend va sloganni farqlash hamda ustavdagi asosiy ma’lumotlarni sanash.
Yangi so‘zlar
Ustav · charter: the document setting the procedure and conditions of an enterprise’s operationTa’sis shartnomasi · founding agreement: the legal document in which founders agree the basic terms of creating an enterpriseTovar belgisi · trademark: a registered sign that distinguishes one producer’s goods from others’Brend · brand: a trademark widely known to consumers and holding a significant part of the market
Tushuntirish

Korxona faoliyati ta’sis hujjatlarini tayyorlashdan boshlanadi: yuridik shaxs ustav asosida, ta’sis shartnomasi va ustav asosida yoki faqat ta’sis shartnomasi asosida ishlaydi (qaysi biri shaklga qarab qonunda belgilangan). Ta’sis shartnomasini muassislar tuzadi, ustavni esa tasdiqlaydilar. Ustavda odatda korxonaning tashkiliy-huquqiy shakli, nomi, manzili, ustav fondining hajmi va tarkibi, uni shakllantirish tartibi, foydani taqsimlash tartibi hamda qayta tashkil etish va tugatish shartlari ko‘rsatiladi. Ustav fondi — ta’sischilar dastlab kiritgan pul va moddiy mablag‘lar majmuyi; ba’zi shakllar uchun uning eng kam miqdori qonun bilan belgilanadi, ayrimlari (masalan, xususiy korxona) uchun belgilanmagan, shuning uchun amaldagi qonunni tekshirish kerak. Ta’sis shartnomasida taraflar korxona tuzish majburiyatini oladi, mol-mulk kiritish, foyda va zararni taqsimlash, boshqaruv hamda tarkibdan chiqish tartibini kelishadi. Korxonani tanitish uchun logotip (nomning maxsus uslubdagi shakli), firma belgisi (alohida tasviriy element) va tovar belgisi (tovarni boshqalardan ajratib turadigan ro‘yxatdan o‘tgan belgi) ishlatiladi; keng tanilib, bozorda katta ulushni egallagan savdo markasi brend deyiladi. Slogan — tez yodda qoladigan reklama formulasi. Ro‘yxatdan o‘tgan tovar belgisini ® bilan, ro‘yxatdan o‘tmaganini esa odatda TM bilan belgilaydilar; ® ni ro‘yxatsiz belgi uchun ishlatish noto‘g‘ri.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab klubi nishon uchun nom, oddiy belgi va besh so‘zli shiorni tanladi. Nom aytishga oson, belgi — ochiq kitob, shior qisqa edi. Jamoa belgining mashhur belgilarga o‘xshamasligini ham tekshirdi.

Kim ishlatadi

Dizaynerlar, belgilarni ro‘yxatdan o‘tkazuvchi huquqshunoslar va marketing xodimlari nom va belgini aniq tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab e’lonidagi yoki klub nishonidagi belgiga qarab, u nimani ko‘rsatishini va esda qolish oson yoki qiyinligini ikki gapda yozing.

Namunalar
50%20%30%A: 15 mln naqdB: 6 mln pechkaV: 9 mln xomashyo
Ustav fondi: «Nur-Non» MCHJ ta’sischilari kiritdilar: A — 15 000 000 so‘m pul, B — 6 000 000 so‘mlik pechka, V — 9 000 000 so‘mlik un va xomashyo. Ustav fondi 15 + 6 + 9 = 30 mln so‘m; ulushlar: A 50 %, B 20 %, V 30 %.
Belgilar: novvoyxona nomining uslubdagi yozuvi — logotip; unda bug‘doy boshog‘i tasviri — firma belgisi; shu yozuv va tasvirni davlat organida ro‘yxatdan o‘tkazish — tovar belgisiga aylanadi; shahar bo‘ylab tanilsa va ko‘p mijoz tanlasa, brend bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Belgi loyihasi: har guruh xayoliy mahsulot (masalan, mahalliy asal) uchun nom, logotip tavsifi, firma belgisi g‘oyasi va slogan o‘ylab topadi. Boshqa guruh ularni tekshiradi: nom qiziqarlimi, bironta mavjud taniqli belgiga o‘xshab ketmayaptimi (o‘xshash belgilarni nusxalamaslik kerak).

Mashq
1
Ustav va ta’sis shartnomasi nimasi bilan farq qiladi?
2
Ustavda qanday ma’lumotlar bo‘ladi? Beshtasini sanang.
3
Logotip, tovar belgisi va brendni bir-biridan ajrating.
4
Ta’sischilar 8 000 000 so‘m pul, 5 000 000 so‘mlik uskuna va 2 000 000 so‘mlik materiallar kiritdi. Ustav fondi necha so‘m?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning birinchi daromadiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →