Tadbirkorlik turlari va shakllari
Tadbirkorlik turi faoliyat yo‘nalishi, kapital kiritiladigan soha va natijasiga qarab ajratiladi. Ishlab chiqarish tadbirkorligida tovar yoki xizmat yaratiladi, shuning uchun bino, uskuna va xomashyo kabi moddiy resurslar eng ko‘p kerak. Tijorat tadbirkorligi tovarni qayta sotishga asoslangan: asosiy qoida sotish narxining xarid narxidan yuqori bo‘lishi, kapital esa ko‘proq aylanma mablag‘ ko‘rinishida kerak. Moliyaviy tadbirkorlik pul va qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq bo‘lib, maxsus bilim va ruxsat talab qiladi; sug‘urta faoliyati esa mijozlarni kutilmagan zararlardan himoyalash xizmatini sotadi va eng yuqori riskli turlardan biri. Tur tanlashda talab qilinadigan moddiy resurs, moliyaviy resurs, risk darajasi hamda maxsus bilim va ruxsatnoma kabi belgilarni «past — 1, ahamiyatli — 2, yuqori — 3» ball bilan baholab, yig‘indini taqqoslash mumkin. Tadbirkorlik turidan tashqari shaklni ham tanlash kerak: yakka tartibdagi, jamoa va korporativ shakllar bor, ularni keyingi darslarda o‘rganamiz.
Yarmarka rejalashtirish yig‘ilishida sinf oltita g‘oyani qog‘ozga yozib, turlarga ajratdi: qog‘oz chiroq yasash, ishlatilgan kitoblarni almashtirish, ko‘ylak tikish va shu kabilar. Ba’zilari o‘zi yasash, ba’zilari boshqadan olib berish ekani ko‘rindi. Tur ma’lum bo‘lgach, nimalar kerakligi ham aniq bo‘ldi.
Duradgorlar mahsulot yaratadi, do‘kondorlar uni qayta sotadi, sug‘urta va bank xodimlari esa himoya va pul bilan bog‘liq xizmat ko‘rsatadi.
Sinfingizdagi uchta buyumni tanlab, har biri qanday yo‘l bilan sizga yetib kelganini taxmin qiling: yasalganmi, olib kelinganmi yoki xizmat bilan bog‘liqmi.
Ball jadvali: 4 kishilik guruhlar ikkita faraziy ishni (masalan, mebel ustaxonasi va onlayn qayta sotish do‘koni) tanlab, to‘rt belgi bo‘yicha 1–3 ball qo‘yadi, yig‘indini hisoblaydi va ballarni sinfdoshlariga asoslab beradi. Qaysi biri murakkabroq chiqdi va nega — bir jumlada ayting.