☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Tadbirkorlikda marketing

Darslar 22 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
22

Tadbirkorlikda marketing

Darslik: 103–106-betlar
MaqsadMarketingning maqsad va vazifalarini, marketing tadqiqotining bosqichlarini, birlamchi va ikkilamchi axborotni tushuntirish va so‘rov natijalarini oddiy hisoblash.
Yangi so‘zlar
Marketing · marketing: organising production and sales on the basis of studying what the market needsMarketing tadqiqoti · marketing research: collecting and analysing information about customers, demand and competitorsBirlamchi axborot · primary information: new data collected for the first time, for example through a survey or observationIste’molchi · consumer: a person who buys or uses a product or service
Tushuntirish

Marketing — bozor ehtiyojini o‘rganib, shunga mos mahsulot ishlab chiqarish va sotishni tashkil etish. Uning g‘oyasi oddiy: avval ishlab chiqarib, keyin xaridor izlash o‘rniga, bozorga nima kerakligini oldin aniqlash. Marketingning maqsadi iste’molchi talabini yaxshi qondirib, shu orqali foyda olish va sotish hajmini oshirishdir. Vazifalari: talab va raqobatchilarni o‘rganish, samarali sotish usullarini topish, ishlab chiqarishni talabga moslab rejalashtirish, narxni to‘g‘ri belgilash va xaridorlarni mahsulot haqida xabardor qilish. Buning uchun marketing tadqiqoti o‘tkaziladi: maqsad aniqlanadi, reja tuziladi, axborot to‘planadi, tahlil qilinadi va natijalar jadval yoki diagrammada taqdim etiladi. Birlamchi axborot so‘rov, kuzatuv va mutaxassislar fikri orqali yangidan yig‘iladi, ikkilamchi axborot esa mavjud ma’lumotlarni tahlil qilishdan olinadi; so‘rovda odamlarning shaxsiy ma’lumotlarini so‘ramaslik va ularning roziligini olish kerak.

Namunalar
Xayoliy mahalliy novvoyxona yangi turdagi non sotishni o‘ylaydi. 80 ta xaridordan so‘rov o‘tkazildi: 28 nafari sotib olishini aytdi, ya’ni 28 / 80 × 100 = 35 %. Mahalladagi 2 000 oiladan 35 %, ya’ni 700 oila potensial xaridor bo‘lishi mumkin.
Ikkilamchi axborot: tadbirkor hududdagi do‘konlar sonini mavjud statistik ro‘yxatdan oladi (yangi tadqiqot yo‘q) — bu ikkilamchi axborot. Do‘kon oldida bir hafta davomida kuniga necha kishi kirishini o‘zi sanasa, bu birlamchi axborot.
Sinfda faoliyat

Mini-tadqiqot: guruh xayoliy mahsulot (masalan, maktab uchun qayta ishlatiladigan suv shishasi) uchun 5 savolli so‘rovnoma tuzadi, sinfdoshlardan (ularning roziligi bilan va ismsiz) so‘raydi, natijani jadvalga yozib, foizlarini hisoblaydi va 3 daqiqali taqdimot tayyorlaydi.

Mashq
1
Marketingning asosiy g‘oyasi nimadan iborat?
2
Birlamchi va ikkilamchi axborot farqini bir gapda yozing.
3
50 kishidan 15 nafari mahsulotni sotib olishini aytdi. Necha foiz?
4
Mahallada 1 500 oila bor, so‘rovda oilalarning 40 % i xaridor bo‘lishini aytdi. Necha oila potensial xaridor?