ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Tadbirkorlikni soliqqa tortish

Darslar 21 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
21

Tadbirkorlikni soliqqa tortish

Darslik: 99–102-betlar
MaqsadSoliqning mohiyati va vazifalarini, soliq turlarini, soliq to‘lash tartiblarini (umumbelgilangan va soddalashtirilgan) hamda qo‘shilgan qiymat solig‘ini (QQS) tushuntirish va oddiy soliq hisoblarini bajarish.
Yangi so‘zlar
Soliq · tax: a mandatory payment to the state budget that businesses and people pay under the lawQQS · VAT (value added tax): a tax added to the price of goods and services; the rate is 12 %Soliq bazasi · tax base: the amount (income, profit, turnover) on which the tax is calculatedSoddalashtirilgan tartib · simplified regime: an easier way of paying tax, mainly for small businesses
Tushuntirish

Soliq — qonunga ko‘ra davlat byudjetiga to‘lanadigan majburiy to‘lov. Soliqlar yo‘l, maktab, shifoxona kabi umumiy xizmatlarni moliyalashtiradi va iqtisodiyotni tartibga soladi. Soliq hisoblanadigan summa soliq bazasi deyiladi, soliq esa baza va stavkaning ko‘paytmasi: soliq = baza × stavka. Tadbirkorlik faoliyatida foyda (daromad) solig‘i, qo‘shilgan qiymat solig‘i, ijtimoiy soliq, mol-mulk va yer solig‘i, jismoniy shaxslarning daromad solig‘i kabi to‘lovlar uchraydi; QQS stavkasi 12 %, boshqa stavkalar Soliq kodeksida belgilangan, shuning uchun ularni har safar amaldagi kodeksdan tekshirish kerak. Korxona soliqni umumbelgilangan tartibda yoki, shartlariga mos kelsa, soddalashtirilgan tartibda to‘lashi mumkin; soddalashtirilgan tartibda hisob yengilroq, ammo faoliyat turi va hajmi bo‘yicha qonunda cheklovlar bor. Hozirgi Soliq kodeksida kichik biznes uchun asosiy soddalashtirilgan tartib — aylanmadan olinadigan soliq; darslikda tilga olingan «yagona soliq to‘lovi» endi qo‘llanilmaydi. Soliqni o‘z vaqtida va to‘liq to‘lamaslik jarima va boshqa javobgarlikka olib keladi, shuning uchun hisobni to‘g‘ri yuritish tadbirkor uchun muhim.

ƒFormula
soliq = baza × stavka
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yarmarka stolida o‘quvchi o‘yin narxi ro‘yxatini ko‘rdi: soliqsiz narx 250 000 so‘m, QQS 12 %. QQS 250 000 × 12 / 100 = 30 000 so‘m, jami 280 000 so‘m edi. Narx ro‘yxatida soliq alohida satr bo‘lgani uni tushunishga yordam berdi. Narxlar o‘ylab topilgan.

Kim ishlatadi

Buxgalterlar, soliq inspektorlari va kassirlar chekda soliqni alohida ko‘rsatadi va hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kattalardan ular saqlab qo‘ygan chekni ko‘rishga ruxsat so‘rang va undagi soliq yozilgan satrni toping.

Namunalar
Summalar so‘mda
Narx QQSsizQQS 12%Xaridor to‘laydi
200 00024 000224 000
QQS: xayoliy to‘quv ustaxonasi mato sotadi, QQSsiz narxi 200 000 so‘m. QQS = 200 000 × 12 / 100 = 24 000 so‘m, xaridor to‘laydigan narx 200 000 + 24 000 = 224 000 so‘m.
Summalar so‘mda
FoydaSoliq 15% (shartli)Qoladi
4 000 000600 0003 400 000
Taxminiy stavka bilan hisob (faqat mashq uchun): foyda 4 000 000 so‘m, stavka 15 % deb faraz qilinadi. Soliq = 4 000 000 × 15 / 100 = 600 000 so‘m, foydaning qolgan 3 400 000 so‘mi korxonada qoladi. Haqiqiy stavka Soliq kodeksidan olinadi.
Sinfda faoliyat

Soliq kartochkasi: guruhlar xayoliy korxona uchun beshta soliq yoki majburiy to‘lovni jadvalga yozadi (nomi, baza, kimga to‘lanadi), so‘ng soliq to‘lanmasa nima bo‘lishini 2 gapda tushuntiradi.

Mashq
1
Soliq bazasi nima?
2
Mahsulotning QQSsiz narxi 50 000 so‘m, QQS 12 %. QQS summasi necha so‘m?
3
QQSsiz narx 300 000 so‘m. QQS bilan xaridor necha so‘m to‘laydi?
4
Faraz qilamiz, aylanma solig‘i stavkasi 4 %, aylanma 50 000 000 so‘m. Soliq necha so‘m? (Stavka — faqat mashq uchun.)
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning konferensiya slaydiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →