Tadbirkorlarni ro‘yxatdan o‘tkazish va tadbirkorlik mas’uliyati
Darslar 14–15 · 2 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
14
Tadbirkorlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish
Darslik: 66–69-betlar
MaqsadTadbirkorlikni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishning zarurligini, «yagona darcha» tamoyilini, an’anaviy va onlayn murojaat yo‘llarini, ro‘yxatdan o‘tishning umumiy bosqichlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Davlat ro‘yxatidan o‘tkazish · state registration: official recording of an entrepreneur or legal entity in the state registerYagona davlat reyestri · unified state register: an open register of legal entities that anyone may consult«Yagona darcha» tamoyili · “single window” principle: obtaining many state services by applying to one officeDavlat boji · state fee: a payment to the state for a legally significant action such as registration
Tushuntirish
Fuqaro yakka tadbirkor sifatida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan paytdan boshlab tadbirkorlik bilan shug‘ullanishga haqli bo‘ladi; yuridik shaxs ham qonunda belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tishi shart, ma’lumotlar esa hamma tanisha oladigan yuridik shaxslarning yagona davlat reyestriga kiritiladi. Ro‘yxatdan o‘tish tadbirkorning huquqiy maqomini tasdiqlaydi, shartnoma tuzish, bank hisobvarag‘i ochish va soliq hisobini yuritish uchun asos bo‘ladi. «Yagona darcha» tamoyili bo‘yicha tadbirkor turli idoralarga alohida yugurmasdan, bitta joyga murojaat qilib bir necha xizmatni oladi. Hozir ro‘yxatdan o‘tish uchun ikki yo‘l bor: an’anaviy usul — davlat xizmatlari markaziga borib, ariza topshirish va davlat bojini to‘lash; onlayn usul — interaktiv davlat xizmatlarining yagona portali orqali anketani elektron to‘ldirish, hujjatlarni yuklash va bojni onlayn to‘lash. Onlayn usulda qog‘oz asl nusxalar va bankka borish kerak bo‘lmaydi, ariza istalgan qulay vaqtda boshlanishi mumkin, ayrim hollarda boj ham kamroq bo‘ladi (aniq miqdor qonun bilan belgilanadi va o‘zgaradi). Umumiy bosqichlar: shaklni tanlash, nom va ma’lumotlarni tayyorlash, ariza berish, boj to‘lash, ro‘yxatdan o‘tganlik haqidagi tasdiqni (elektron shaklda ham) olish, so‘ng bank hisobvarag‘i va soliq majburiyatlarini yo‘lga qo‘yish; ayrim faoliyat uchun qo‘shimcha ruxsatnoma (litsenziya) kerak bo‘ladi. Darslikdagi eski sayt nomlari o‘rniga amaldagi rasmiy portaldan foydalaning.
Namunalar
Onlayn yo‘l: 18 yoshli Madina onlayn yakka tadbirkor sifatida ro‘yxatdan o‘tmoqchi. U kattalar bilan portalga kirib anketani to‘ldiradi, shaxsiy ma’lumotlarini kiritadi, to‘lovni onlayn qiladi va elektron tasdiqni oladi. Hech qaysi idoraga qog‘oz asl nusxa olib bormaydi.
Boj hisobi (faraziy): bu mashq uchun davlat boji an’anaviy usulda 1 BHM, onlayn usulda uning yarmi deb faraz qilaylik; BHM = 400 000 so‘m. Onlayn boj = 400 000 / 2 = 200 000 so‘m, tejam = 400 000 − 200 000 = 200 000 so‘m. Haqiqiy miqdor qonundan tekshiriladi.
Sinfda faoliyat
Ro‘yxatdan o‘tish yo‘li: sinf uch guruhga bo‘linadi, har biriga xayoliy tadbirkor (14 yoshli o‘quvchi; 20 yoshli talaba; 3 ta ta’sischili guruh) beriladi. Guruh ularga qaysi shakl mosligini, ro‘yxatdan o‘tish usulini va bosqichlarini plakatga chizadi. 14 yoshli o‘quvchi uchun nima uchun hozircha ro‘yxatdan o‘ta olmasligi aytiladi.
Mashq
1
Nima uchun tadbirkorlik davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi kerak?
Ro‘yxatdan o‘tish tadbirkorning huquqiy maqomini tasdiqlaydi va faoliyat yuritish, shartnoma tuzish, bank hisobvarag‘i va soliq hisobi uchun asos bo‘ladi.
2
«Yagona darcha» tamoyili nimani anglatadi?
Turli davlat xizmatlarini bitta joyga murojaat qilib olish imkoniyatini.
3
Onlayn ro‘yxatdan o‘tishning ikkita afzalligini yozing.
Qog‘oz asl nusxalar va bankka borish zarur emas; istalgan qulay vaqtda boshlash, to‘xtatish yoki davom ettirish mumkin; ayrim hollarda boj ham kam.
4
Faraziy boj an’anaviy usulda 3 BHM, onlayn usulda ikki baravar kam; BHM = 300 000 so‘m. Onlayn boj necha so‘m?