☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Mas’uliyati cheklangan jamiyat

Darslar 7 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
7

Mas’uliyati cheklangan jamiyat

Darslik: 34–37-betlar
MaqsadMas’uliyati cheklangan jamiyat (MCHJ)ning mazmuni, ta’sischilari, ustav fondi, javobgarligi, foydani taqsimlash tartibi, afzallik va kamchiliklarini tushuntirish hamda ulushlar bo‘yicha foyda taqsimotini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Mas’uliyati cheklangan jamiyat (MCHJ) · limited liability company (LLC): a company whose members answer for its obligations only within the contribution they madeUlush · share (stake): a member’s part of the charter fundDividend · dividend: income paid to an owner out of a company’s profitSof foyda · net profit: profit left after all payments and taxes
Tushuntirish

MCHJ — bir yoki bir necha jismoniy yoki yuridik shaxs (shu jumladan xorijiy fuqaro va tashkilot) tuzgan yuridik shaxs bo‘lib, uning ustav fondi ta’sis hujjatlarida belgilangan ulushlarga bo‘linadi. Eng muhim xususiyati: a’zolar jamiyat majburiyatlari bo‘yicha o‘z mol-mulki bilan emas, faqat qo‘shgan hissasi qiymati doirasida javob beradi. Ustav fondining eng kam miqdorini qonun belgilaydi (darslik 2018-yilda eng kam ish haqining 40 barobarini ko‘rsatgan; amaldagi talabni qonundan tekshiring), a’zolar soni ham qonun bilan cheklangan (darslikda 50 kishi); undan oshsa, jamiyatni boshqa shaklga o‘tkazish talab etilishi mumkin. Joriy faoliyatni a’zolar saylagan yoki tayinlagan direktor boshqaradi, a’zolar korxona ishida shaxsan mehnat qilishi shart emas. Foyda ishtirokchilar o‘rtasida ulushlariga mutanosib taqsimlanadi, e’lon qilingan dividendga esa Soliq kodeksida belgilangan stavkada soliq solinadi. Afzalligi — javobgarlik cheklangan va ulushlarni jamlab ko‘proq mablag‘ topish mumkin; kamchiligi — a’zolar sonining cheklanganligi, ulushni boshqaga o‘tkazish uchun qonun va ustav shartlariga rioya qilish hamda muhim qarorlarda kelishuv zarurligi sabab jarayon cho‘zilishi mumkinligi.

Namunalar
Foyda taqsimoti: «Bahor» MCHJning sof foydasi 60 000 000 so‘m. Ulushlar: A — 50 %, B — 30 %, V — 20 %. A: 60 000 000 × 50 / 100 = 30 000 000; B: 60 000 000 × 30 / 100 = 18 000 000; V: 60 000 000 × 20 / 100 = 12 000 000 so‘m.
Dividend solig‘i (faraziy stavka): bu mashq uchun dividendga solinadigan soliq 5 % deb faraz qilaylik (haqiqiy stavkani Soliq kodeksidan tekshiring). B ning dividendi 18 000 000 so‘m bo‘lsa, soliq 18 000 000 × 5 / 100 = 900 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

Ta’sischilar uchrashuvi: uchta talaba MCHJ ta’sischilari bo‘lib rol o‘ynaydi. Ular bitta xayoliy MCHJ (masalan, qog‘oz paketlar ishlab chiqarish) uchun nom, ulushlar (foizlarda), direktor kimligini kelishadi va «foyda taqsimoti» jadvalini chizadi. Yuqorida faraziy 40 000 000 so‘m foyda bo‘yicha hisoblab ko‘rishadi.

Mashq
1
MCHJ a’zolari majburiyatlar uchun qanday javob beradi?
2
MCHJ xususiy korxonadan nimasi bilan farq qiladi? Ikkita farq ayting.
3
MCHJ sof foydasi 72 000 000 so‘m. Ishtirokchining ulushi 35 %. Uning foyda ulushi necha so‘m?
4
Faraziy dividend solig‘i 5 %. Ishtirokchining dividendi 25 200 000 so‘m. Soliq necha so‘m?