Korxona xarajatlari
Mahsulot ishlab chiqarish va uni iste’molchiga yetkazishga qilingan barcha sarflar umumiy xarajatlar deyiladi. Ular ishlab chiqarish xarajatlari (xomashyo, material, yonilg‘i, energiya, ish haqi, amortizatsiya) va muomala xarajatlariga bo‘linadi; muomala xarajatlari ichida qadoqlash, tashish, saqlash kabi qo‘shimcha xarajatlar mahsulot qiymatiga qo‘shiladi, sotuvchi maoshi va reklama kabi sof muomala xarajatlari esa mahsulot qiymatini oshirmay, foyda hisobidan qoplanadi. Resurs tashqaridan to‘lov evaziga jalb qilinsa, tashqi (buxgalteriya) xarajat, tadbirkorning o‘z resursi ishlatilsa, ichki xarajat paydo bo‘ladi; ichki xarajatga pul to‘lanmaydi, uni bozordagi o‘xshash resurs narxi bilan baholaydilar. Ishlab chiqarish hajmiga bog‘liqligiga ko‘ra xarajatlar doimiy (ijara, qo‘riqlash, amortizatsiya) va o‘zgaruvchan (xomashyo, material, ishbay ish haqi) bo‘ladi; yalpi xarajat TC = FC + VC. Mahsulot birligiga o‘rtacha xarajat AC = TC / Q, o‘rtacha doimiy AFC = FC / Q, o‘rtacha o‘zgaruvchan AVC = VC / Q va AC = AFC + AVC. Chegaraviy xarajat MC = ΔTC / ΔQ — yana bir birlik ishlab chiqarish uchun qo‘shimcha sarf; u qancha mahsulot chiqarish maqsadga muvofiqligini aniqlashga yordam beradi.
Foyda = 30 × (20 − 12) − 160 = 80 ming so‘m
Zararsizlik nuqtasi: 20 dona (F ÷ (p − v) = 20)
Sinf maktab hunarmandchilik kuni uchun otkritka yasadi. Stol va qaychi hammasi uchun bir xil edi, qog‘oz va yelim esa har bir otkritka bilan sarflandi. 30 ta otkritkaga 60 varaq qog‘oz ketdi, ya’ni bittasiga 2 varaq. Qaysi xarajat doimiy, qaysi o‘zgaruvchan ekani ko‘rindi.
Ishlab chiqarish rahbarlari, buxgalterlar va maktab tadbirlarini rejalashtiruvchilar xarajatni doimiy va o‘zgaruvchanga ajratadi.
Maktab tadbiri uchun bir martalik sarflanadigan ikkita va qayta ishlatiladigan ikkita narsani ro‘yxat qiling.
| Q | VC | TC |
|---|---|---|
| 1 | 20 | 60 |
| 2 | 36 | 76 |
| 3 | 60 | 100 |
| 4 | 100 | 140 |
Xarajat kartochkalari: o‘qituvchi xayoliy kafe xarajatlarini kartochkalarda beradi (ijara, kofe doni, ofitsiant maoshi, reklama, elektr, egasining ishi). Guruhlar ularni jadvalda «doimiy / o‘zgaruvchan», «tashqi / ichki», «ishlab chiqarish / muomala» bo‘yicha joylashtiradi va farqlarni bahslashadi.