☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Tovarlarni sotish va reklama

Darslar 23 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
23

Tovarlarni sotish va reklama

Darslik: 107–110-betlar
MaqsadTovarni sotish shakllari va bosqichlarini hamda reklamaning vazifalarini tushuntirish va reklama samaradorligini oddiy hisoblash.
Yangi so‘zlar
Chakana savdo · retail trade: selling goods in small quantities directly to the final buyerBuyurtma bo‘yicha sotish · selling to order: the buyer orders a product beforehand and receives it on an agreed dateE’tiroz · objection: a buyer’s doubt or concern about a product that the seller needs to answer honestlyReklama · advertising: public announcement that draws attention to a product, service or business
Tushuntirish

Bozorda mahsulot ishlab chiqarishning o‘zi yetarli emas, uni maqbul narxda sotish ham kerak. Oddiy, kundalik tovarlar uchun o‘ziga o‘zi xizmat ko‘rsatish, kam uchraydigan tovarlar uchun oldindan buyurtma qabul qilib sotish, murakkab holatlarda yakka tartibda xizmat ko‘rsatish yoki erkin namoyish shakllari qulay. Hajmi katta yoki murakkab tovarlar namunalar bo‘yicha, telefon orqali, maslahat berish yoki o‘zaro muhokama asosida sotilishi mumkin. Sotish bir necha bosqichdan iborat: muloqotga kirishish va ishonch qozonish, xaridor ehtiyojini tinglab aniqlash, tovarni ko‘rsatib dalillar keltirish, e’tirozlarga haqqoniy javob berish va sotishni yakunlash. Reklama marketing, axborot berish, ma’rifiy, iqtisodiy va ijtimoiy vazifalarni bajaradi; u haqqoniy bo‘lishi, xaridorni aldamasligi va bolalarga zarar yetkazmasligi kerak. Reklama xarajatini u keltirgan yangi mijozlar soni bilan solishtirib, har bir yangi mijoz qanchaga tushganini hisoblash mumkin.

Namunalar
Xayoliy mebel ustaxonasi katta javonlarni namunalar bo‘yicha sotadi: zalda 3 ta namuna turadi, mijoz tanlab to‘laydi, javon 5 kundan keyin uyiga yetkaziladi. Shakl tanlovi tovar hajmi katta ekaniga bog‘liq.
Reklama samaradorligi: xayoliy kafe reklamaga 600 000 so‘m sarfladi, natijada 150 ta yangi mijoz keldi. Bitta yangi mijoz narxi = 600 000 / 150 = 4 000 so‘m. Agar har bir mijoz o‘rtacha 9 000 so‘m foyda qoldirsa, reklama o‘zini oqlaydi.
Sinfda faoliyat

Rolli o‘yin: juftliklar sotuvchi va xaridor rolini o‘ynaydi (xayoliy mahsulot). Sotuvchi sotishning besh bosqichidan o‘tadi, xaridor bitta e’tiroz bildiradi. So‘ng sinf sotuvchi haqqoniy javob berganmi, deb baholaydi.

Mashq
1
Nega xaridorning e’tiroziga haqqoniy javob berish kerak?
2
Katta va tashish qiyin bo‘lgan tovar qaysi shakl bilan qulay sotiladi? Bir iborada yozing.
3
Reklamaga 480 000 so‘m sarflandi, 120 yangi mijoz keldi. Bitta mijoz necha so‘m turadi?
4
40 ta buyurtma, har biri 85 000 so‘m. Buyurtmalar tushumi necha so‘m?