Oilaviy tadbirkorlik
Oilaviy tadbirkorlik oila a’zolari va yaqin qarindoshlari tomonidan o‘z xavfi va mulkiy javobgarligi ostida, ixtiyoriy asosda tashkil etiladigan faoliyatdir. U ikki shaklda bo‘ladi: yuridik shaxs tashkil etilmasa — oilaviy tadbirkor (OT), tashkil etilsa — oilaviy korxona (OK). Oilaviy tadbirkorlikning afzalligi — oila a’zolari o‘rtasidagi ishonch, mehnat taqsimotining qulayligi, uyda ishlash imkoniyati va yoshlar biznes sirlarini oiladan o‘rganishi; kamchiligi — oilaviy va ish munosabatlarining bir-biriga ta’siri, a’zolar malakasining yetishmasligi va yirik korxonaga aylanishning qiyinligi. Oilaviy tadbirkor faqat oila a’zolari mehnatidan foydalanadi va tashqaridan xodim yollamaydi; oilaviy korxonada kamida ikki ishtirokchi bo‘lib, ular korxona ishida shaxsan mehnat qilishi shart, korxona esa kichik tadbirkorlik subyektlariga qo‘yilgan xodimlar soni chegarasidan oshmasligi kerak. Qonunda cheklovlar ham bor: masalan, aksiz solig‘i soliq solinadigan mahsulot ishlab chiqarish, yer qa’ridan foydali qazilma qazish, zaharli yoki juda xavfli uskunadan foydalanish mumkin emas va ko‘p kvartirali uyda sanoat faoliyati yuritilmaydi. Soliq va majburiy to‘lovlar tartibi hamda ustav fondining eng kam miqdori qonunda belgilangan, uni amaldagi qonundan tekshirish zarur.
Maktab hunarmandchilik kunida to‘rt sinfdosh rollarni bo‘lishdi: biri yasaydi, biri bezaydi, biri ishlatilgan materialni yozib boradi, biri tomoshabinlarga tushuntiradi. Kelishmovchilik chiqsa nima qilishni oldindan kelishib oldi. Ishonch va vazifalar bo‘linishi ishni tezlashtirdi.
Birga ishlaydigan hunarmand oilalar, kichik fermer jamoalari va do‘stlar guruhlari vazifalarni bo‘lib, ishni yengillashtiradi.
Uyda yoki do‘stlaringiz bilan kichik ishni, masalan, xona yig‘ishtirishni rejalashtiring: kim nima qiladi va bitta qoida yozing. Pulsiz bo‘lsin.
| Oilaviy tadbirkor | Oilaviy korxona | |
|---|---|---|
| Yuridik shaxs | yo‘q | bor |
| Ishtirokchilar | oila a’zolari | kamida 2, shaxsan ishlaydi |
| Yollanma xodim | yo‘q | mehnat shartnomasi bilan mumkin |
Oilaviy kengash: 4–5 kishilik guruhlar o‘z oilasi o‘rnida bo‘lib, qo‘lda tayyorlanadigan bitta mahsulot g‘oyasini tanlaydi, rollarni (kim ishlab chiqaradi, kim sotadi, kim hisob yuritadi) taqsimlaydi va ish munosabatlari oilaviy munosabatni buzmasligi uchun 2 qoida o‘ylab topadi. Har guruh 1 daqiqada taqdimot qiladi.