☰ Mundarija · Tadbirkorlik asoslari

Mahsulotni eksportga chiqarish

Darslar 25 · 1 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
25

Mahsulotni eksportga chiqarish

Darslik: 115–119-betlar
MaqsadTashqi iqtisodiy faoliyat, eksport va importni, eksportga tayyorgarlik bosqichlarini, bojxona rasmiylashtirish, litsenziya va kvotani tushuntirish va eksport narxini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Eksport · export: selling goods or services to buyers outside the countryImport · import: buying goods or services from sellers outside the countryLitsenziya · licence: official permission needed to export or import certain goodsKvota · quota: a limit on the quantity of certain goods that may be exported or imported
Tushuntirish

Tashqi iqtisodiy faoliyat — mamlakat tadbirkorlarining xorijdagi sheriklar bilan hamkorligi: eksport, import, kooperatsiya. Eksport mahsulotni chet eldagi xaridorga sotish, import esa xorijdan sotib olishdir. Chet elga chiqishdan oldin tadbirkor raqobatchilar mahsuloti, narxi va xizmatlarini o‘rganib, o‘z mahsulotining raqobatbardoshligini baholaydi. Eksport qo‘shimcha xarajat talab qiladi: qadoqlash, hujjat va bojxona rasmiylashtirish, tashish, yukni sug‘urtalash, bank xizmatlari, ko‘rgazma va reklama. Eksport narxi ishlab chiqarish xarajati, shu qo‘shimcha xarajatlar va foydadan tuziladi. Tovarni eksport qilish uchun shartnoma, yuk bojxona deklaratsiyasi va yuk hujjatlari bilan bojxona rasmiylashtiruvi o‘tkaziladi. Xavfsizlik, aholi salomatligi, atrof-muhit va madaniy meros kabi sabablarga ko‘ra ayrim tovarlarga cheklov qo‘yilishi, ularni eksport yoki import qilish uchun litsenziya yoki kvota talab etilishi mumkin; amaldagi tartibni vakolatli organlardan aniqlash kerak.

Namunalar
Xayoliy hunarmandlar 200 ta sopol kosani eksportga tayyorlaydi. Kosa tannarxi 40 000 so‘m: 200 × 40 000 = 8 000 000. Qadoq 600 000, tashish 600 000, sug‘urta 100 000, hujjat va bojxona 150 000, bank xizmati 50 000. Jami = 8 000 000 + 600 000 + 600 000 + 100 000 + 150 000 + 50 000 = 9 500 000 so‘m, ya’ni bitta kosaga 47 500 so‘m.
Foyda 20 % qo‘shilsa, partiya narxi = 9 500 000 × 120 / 100 = 11 400 000 so‘m. Faraz qilamiz, 1 dollar = 12 000 so‘m (faqat mashq uchun), unda narx 11 400 000 / 12 000 = 950 dollar.
Sinfda faoliyat

Eksport rejasi: guruh xayoliy mahsulot (masalan, quritilgan mevaning kichik qadoqlari) uchun eksport hujjatlari va xarajat moddalari ro‘yxatini tuzadi, narxni hisoblaydi va nima uchun mahsulot tashqi bozorda raqobatbardosh bo‘lishini 3 gapda yozadi.

Mashq
1
Eksport va importning farqi nima?
2
Litsenziya va kvotaning farqini yozing.
3
Ishlab chiqarish xarajati 5 000 000, qadoq 300 000, tashish 400 000, hujjat va bojxona 200 000, sug‘urta 100 000 so‘m. Jami xarajat necha so‘m?
4
Partiya narxi 6 000 000 so‘m, 1 dollar = 12 000 so‘m deb faraz qiling (mashq uchun). Narx necha dollar?