Mahsulot tannarxi
Tannarx — mahsulotni ishlab chiqarish va sotishga qilingan xarajatlarning puldagi ifodasi; uni bilmasdan narx belgilab bo‘lmaydi. Ishlab chiqarish tannarxi ishlab chiqarishni tashkil etishdan tayyor mahsulot omborga tushguncha bo‘lgan xarajatlar yig‘indisi; to‘la tannarx — ishlab chiqarish tannarxi va sotish bilan bog‘liq tijorat xarajatlari (qadoqlash, tashish, reklama) yig‘indisi; chegaraviy tannarx — navbatdagi bir birlik mahsulotning qo‘shimcha tannarxi. Tannarxni hisoblash (kalkulatsiya) moddalar bo‘yicha amalga oshiriladi: xomashyo va materiallar; qaytarilgan chiqindilar qiymati (ayiriladi); yarim tayyor mahsulotlar va sotib olinadigan buyumlar; yonilg‘i va energiya; asosiy vositalar amortizatsiyasi; ish haqi va ijtimoiy sug‘urta ajratmalari; sotish xarajatlari. Shu moddalarni jamlab, to‘la tannarx = xomashyo va materiallar − qaytarilgan chiqindi + sotib olinadigan buyumlar + yonilg‘i va energiya + amortizatsiya + ish haqi va ajratmalar + sotish xarajatlari. Tannarxni pasaytirish yo‘llari: asosiy kapitaldan samarali foydalanish (texnologiyani takomillashtirish, quvvatlarni to‘liq ishlatish), aylanma kapitalni tejash (yo‘qotishlarni oldini olish), ishlab chiqarishni samarali tashkil etish (malakani oshirish) va tashqi imkoniyatlar (xomashyo narxi, ixtisoslashuv, kooperatsiya). Tannarxdan past narxda sotish zarar keltiradi; narx odatda tannarxga foyda qo‘shib belgilanadi.
Foyda = 40 × (25 − 15) − 200 = 200 ming so‘m
Zararsizlik nuqtasi: 20 dona (F ÷ (p − v) = 20)
Sinf 20 ta xatcho‘p yasadi: 10 varaq karton ishlatildi, 2 varaq qirqim chiqdi va u keyin stikerga ishlatildi, ishga 3 soat ketdi. Hisob-kitobda material, qoldiq va vaqt alohida yozildi. Shunda bitta xatcho‘pga qancha resurs ketishi ko‘rindi.
Hisobchilar, hunarmand ishlab chiqaruvchilar va narx tahlilchilari mahsulotning tannarxini moddalar bo‘yicha hisoblaydi.
Qog‘ozdan kichik narsa yasab, qancha material va vaqt ketganini hamda nima ortib qolganini daftarga yozing.
| Ishlab chiqarish tannarxi | 94 000 |
|---|---|
| Sotish xarajati | 6 000 |
| To‘liq tannarx | 100 000 |
| Narx | 125 000 |
| Foyda | 25 000 |
Tannarx kalkulyatori: guruhlar xayoliy mahsulot (masalan, qo‘lda yasalgan sham) uchun 7 modda bo‘yicha raqamlar o‘ylab topadi (kattalar ishtirokida mum bilan ishlanmaydi, bu faqat hisob). To‘la tannarxni topib, narx va foydani belgilaydi, so‘ng tannarxni 10 % ga pasaytirish uchun 2 ta aniq chora yozadi.