Aksiyadorlik jamiyati
Aksiyadorlik jamiyati (AJ) — ustav kapitali aksiyalarga bo‘lingan va aksiyadorlarning ixtiyoriy hissalari asosida tuzilgan tijorat tashkilotidir; shu sababli u eng yirik tadbirkorlik shakllaridan biri hisoblanadi. Aksiya — egasi jamiyat kapitaliga hissa qo‘shganini va foydadan dividend olish huquqini tasdiqlaydigan qimmatli qog‘oz; uning o‘ziga yozilgan qiymati nominal qiymat deyiladi, jamiyat chiqargan barcha aksiyalarning nominal qiymati bir xil bo‘lishi kerak. Oddiy aksiya egasiga ovoz berish, dividend olish va umumiy yig‘ilishda boshqaruvda qatnashish huquqini beradi; imtiyozli aksiya esa dividend olishda va jamiyat tugatilganda mablag‘ni qaytarib olishda ustunlik beradi, ammo ko‘pincha ovoz huquqini bermaydi. Darslikda yozilishicha, 2014-yildagi qonun yopiq va ochiq aksiyadorlik jamiyatlari farqini bekor qilgan, endi ular umumiy tarzda AJ deb yuritiladi, ustav kapitalining eng kam miqdori esa qonun bilan belgilanadi (amaldagi miqdorni qonundan tekshiring). AJning afzalligi — ko‘p aksiya chiqarib, katta mablag‘ni tez to‘plash mumkinligi; kamchiligi — aksiyadorlar ko‘pligi sababli boshqaruv murakkabligi, qarorlar yig‘ilishda muhokama etilishi va shu bois ishning cho‘zilishi. Shu uchun boshqaruv organlari (umumiy yig‘ilish, kuzatuv kengashi, ijroiya rahbar) tuziladi. Aksiyalardan olingan dividend va aksiyani sotishdan olingan daromad Soliq kodeksiga ko‘ra soliqqa tortiladi; stavkani kodeksdan tekshiring.
| Oddiy aksiya | Imtiyozli aksiya | |
|---|---|---|
| Ovoz huquqi | bor | ko‘pincha yo‘q |
| Dividend | bor | birinchi navbatda |
Maktab hovlisidagi katta sport maydonini bitta odam qura olmaydi. Shuning uchun ko‘p odamlar kichik hissa qo‘shib, maydon uchun umumiy mablag‘ yig‘ishi mumkinligi haqida sinf muhokama qildi. Har bir hissa egasi maydon uchun qilingan ishdan o‘z ulushini bilib turadi.
Katta zavod yoki shifoxona loyihalari rahbarlari, bank xodimlari va aksiyadorlik jamiyatlari boshqaruvchilari ko‘p odamdan kichik hissalarni yig‘adi.
Shahringizdagi bitta odam yaratib bo‘lmaydigan, lekin ko‘pchilik yaratadigan uchta narsani ro‘yxat qiling. Pul yig‘maslik kerak.
Aksiyadorlar yig‘ilishi: sinf xayoliy AJ (masalan, mahalliy sut zavodi) aksiyadorlari. Har kimga turli sondagi aksiya beriladi (oddiy va imtiyozli). O‘qituvchi uchta qarorni o‘qiydi; faqat oddiy aksiya egalari ovoz beradi. Keyin talabalar dividend ajratilganda kimga qancha tushishini hisoblaydi.