Darslar 26–27 · 2 ta dars · U. G‘afurov, Q. Sharipov. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2018
27
Innovatsion faoliyat
Darslik: 124–127-betlar
MaqsadInnovatsiya, uning turlari va g‘oya manbalarini tushuntirish va yangilik kiritishdan oldingi va keyingi natijani solishtirish.
Yangi so‘zlar
Innovatsiya · innovation: applying something new, such as a new technology, product, service or way of working or managingTexnologik innovatsiya · technological innovation: using a new or improved method of producing goodsTashkiliy innovatsiya · organisational innovation: new ways of organising production, transport, sales or supplyIjtimoiy innovatsiya · social innovation: new solutions in working conditions, health, education or culture
Tushuntirish
Innovatsiya — yangi texnologiya, mahsulot, xizmat yoki ishlash va boshqarish usulini amaliyotga joriy etish. Agar siz avval bo‘lmagan mahsulot yoki xizmatni yaratsangiz, innovatsiya qilgan bo‘lasiz. Innovatsiyalar texnik (yangi yoki yaxshilangan xossali mahsulot), texnologik (ishlab chiqarishning yangi usuli), tashkiliy-boshqaruv (ishni boshqacha tashkil etish), axborot (axborot olish va uzatishni tezlashtirish) va ijtimoiy (mehnat sharoiti, ta’lim, sog‘liqni saqlash) turlarga bo‘linadi. Yangi g‘oya kutilmagan hodisadan, tasavvur va haqiqat o‘rtasidagi farqdan, jarayon ehtiyojidan, bozordagi keskin o‘zgarishdan yoki yangi bilimdan paydo bo‘ladi. Innovatsiyaning natijasi oldingi va keyingi ko‘rsatkichlarni solishtirib baholanadi: ishlab chiqarish hajmi, tannarx va foyda qanday o‘zgardi. Innovatsiya ham risk bilan bog‘liq, shuning uchun uni avval kichik miqyosda sinab ko‘rish va xavfsizlik qoidalarini saqlash kerak.
Namunalar
Xayoliy tikuvchilik sexida yangi bichish usuli joriy etildi (texnologik innovatsiya). Oldin oyiga 2 000 ta mahsulot, tannarx 50 000 so‘m edi; endi 2 400 ta. Hajm o‘sishi = (2 400 − 2 000) / 2 000 × 100 = 20 %.
Tushum oldin 2 000 × 70 000 = 140 000 000, endi 2 400 × 70 000 = 168 000 000 so‘m. Tushum 28 000 000 so‘mga oshdi. Faqat tushumga qarab xulosa qilib bo‘lmaydi, shuning uchun xarajat va foydani ham solishtirish zarur.
Sinfda faoliyat
G‘oya banki: guruh o‘z maktabi yoki mahallasi uchun 3 ta kichik innovatsiya g‘oyasini yozadi (har biri uchun turi va g‘oya manbasini ko‘rsatadi), birini tanlab, “oldin–keyin” raqamlarini o‘ylab topib, o‘sish foizini hisoblaydi.
Mashq
1
Nima uchun yangi g‘oyaning o‘zi hali innovatsiya emas?
Innovatsiya — yangilikning amaliyotga joriy etilishi; g‘oya ishlab chiqarish yoki xizmatda qo‘llanib, natija bersagina innovatsiyaga aylanadi.
2
Axborotga oid va ijtimoiy innovatsiyaga bittadan misol keltiring.
Axborot: buyurtmalarni onlayn qabul qilish. Ijtimoiy: ish joyida xavfsizlik va dam olish sharoitini yaxshilash.
3
Oldin oyiga 1 500 dona, innovatsiyadan keyin 1 800 dona. Hajm necha foizga oshdi?
20
4
Tannarx 8 000 so‘mdan 7 200 so‘mga tushdi. Necha foizga kamaydi?