☰ Mundarija · Jahon tarixi

Ijtimoiy-global masalalar

Darslar 28 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
28

XX asr oxiri – XXI asr boshlarida barqaror rivojlanish va etno-ijtimoiy muammolar

Darslik: 130–134-betlar
MaqsadBarqaror rivojlanish, irqchilik, migratsiya va etnik muammolar kabi ijtimoiy-global masalalarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
barqaror rivojlanish · sustainable development, meeting present needs without harming future generationsirqchilik · racism, discrimination based on supposed racial differencesmigratsiya · migration, the movement of people between places or countriesDayton kelishuvi · the Dayton Agreement of 1995, which ended the war in Bosnia and Herzegovina
Tushuntirish

«Barqaror rivojlanish» tushunchasi Brundtland komissiyasi hisobotida (1987) shunday izohlangan: hozirgi ehtiyojlarni kelajak avlodlar imkoniyatini xavf ostiga qo‘ymasdan qondirish. 1992-yilda Rio-de-Janeyroda BMTning Atrof-muhit va rivojlanish konferensiyasi o‘tdi, 2015-yilda esa BMT a’zolari 2030-yilgacha mo‘ljallangan 17 ta Barqaror rivojlanish maqsadini qabul qildi. Irqchilik 1965-yilgi BMT konvensiyasi bilan qoralangan; 2020-yilda AQSHda Jorj Floydning o‘limidan keyin irqiy tengsizlikka qarshi katta norozilik harakatlari bo‘lib o‘tdi. Migratsiya iqtisodiy sabablar, urush va ofatlar tufayli kuchaydi: BMT qochqinlar agentligiga ko‘ra, 2024-yilda majburan ko‘chirilganlar soni 120 milliondan oshdi. 1991-yildan keyin SSSR va Yugoslaviya hududida etnik masalalar bir necha nizoga sabab bo‘ldi: Bosniya urushi 1995-yilgi Dayton kelishuvi bilan tugadi, Srebrenitsadagi qirg‘in xalqaro sudlar tomonidan genotsid deb tan olindi. Kosovo 2008-yilda mustaqilligini e’lon qildi; uni ko‘plab davlatlar tan oladi, Serbiya va boshqa ayrim davlatlar tan olmaydi. 2019-yilda Makedoniya nomi Shimoliy Makedoniyaga o‘zgartirildi.

Namunalar
Barqaror rivojlanish maqsadlari: ular qashshoqlikni tugatish, sifatli ta’lim, toza suv, toza energiya va iqlim bo‘yicha chora ko‘rishni o‘z ichiga oladi; har bir mamlakat ularni o‘z sharoitiga moslab bajaradi.
Migratsiya sabablari: ba’zilar ish va ta’lim uchun ketadi, boshqalar urush yoki ofat tufayli majbur bo‘ladi; qochqinlar xalqaro huquq asosida himoyalanadi, ularni xavf kutayotgan joyga qaytarib bo‘lmaydi.
Sinfda faoliyat

Mahallangiz yoki viloyatingizdan misol keltirib, «hozirgi ehtiyojlar va kelajak avlodlar» tamoyiliga mos bitta amaliy loyiha (suv, energiya yoki chiqindi bo‘yicha) rejalashtiring: maqsad, bajaruvchilar va natijani yozing.

Mashq
1
Barqaror rivojlanish nima?
2
Barqaror rivojlanish maqsadlari qachon qabul qilingan va nechta?
3
Qochqin va iqtisodiy migrantning farqi nimada?
4
Nega irqchilik bugungi dunyoda ham muammo bo‘lib qolmoqda?