ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Rossiya: islohotlar, konstitutsiya va yangi asr

Darslar 4 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
4

1991 – 2017-yillarda Rossiya Federatsiyasi

Darslik: 19–22-betlar
MaqsadRossiyaning 1990-yillardagi iqtisodiy va siyosiy o‘zgarishlarini hamda 2000-yildan keyingi asosiy yo‘nalishlarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
shok terapiyasi · shock therapy, rapid price liberalization and market reformDavlat Dumasi · the State Duma, the lower house of Russia’s parliamentFederativ shartnoma · Federation Treaty, the 1992 agreement dividing powers between the centre and the regionssanksiyalar · sanctions, restrictions imposed by states on another state
Tushuntirish

1992-yil 2-yanvarda Yegor Gaydar hukumati narxlarni erkinlashtirdi: bu «shok terapiyasi» bozor iqtisodiyotiga o‘tishni tezlashtirdi, lekin narxlar keskin oshib, ko‘pchilikning jamg‘armalari qadrsizlandi, ishlab chiqarish qisqardi. 1993-yil sentabr–oktabrda prezident Boris Yeltsin va parlament o‘rtasidagi to‘qnashuv Moskvadagi qurolli janglar bilan tugadi, 12-dekabrdagi referendumda yangi Konstitutsiya qabul qilindi: u kuchli prezident va ikki palatali Federal Majlis (Federatsiya Kengashi va Davlat Dumasi) tizimini o‘rnatdi. Mintaqalar bilan munosabatlar 1992-yil Federativ shartnoma va alohida kelishuvlar orqali tartibga solindi, Checheniston bilan esa 1994–1996-yillarda va 1999-yildan keyin yana urush bo‘ldi. 1998-yil avgustdagi moliyaviy inqirozdan so‘ng neft narxlari o‘sishi hisobiga 2000-yillarda iqtisod tez o‘sdi; Vladimir Putin 1999-yil oxirida Yeltsin ketgach hokimiyat tepasiga kelib, 2000-yilda prezident etib saylandi. Uning davrida markaziy hokimiyat kuchaydi; tanqidchilar ommaviy axborot vositalari va muxolifat imkoniyatlari qisqarganini ta’kidlaydi, hukumat esa barqarorlik va davlat suvereniteti zarurligini aytadi. 2014-yilda Qrim voqealari, 2022-yil 24-fevraldan esa Rossiyaning Ukrainaga keng ko‘lamli bosqini sabab G‘arb davlatlari Rossiyaga qarshi keng sanksiyalar joriy qildi.

1992Narxlar erkinlashtirildi1993Konstitutsiya (12 dek.)1994Chechenistonda urush 1994–19961998Avgust inqirozi2000Putin saylandi2014Qrim voqealari202224 fevral: Rossiyaning Ukrainaga keng ko‘lamli bosqini
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yarmarkasida stollarga avval bir xil narx qo‘yilgan edi. Keyin har bir stol narxini o‘zi belgilay boshladi: ayrim narsalar tez qimmatlashdi, ayrimlari arzonlashdi, jamg‘arilgan jetonlar esa kamroq narsaga yetdi. Keyingi yarmarkada narxlarni asta-sekin o‘zgartirishga kelishildi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Iqtisodchilar narx o‘zgarishining jamg‘armalarga ta’sirini hisoblaydi, bank xodimlari mijozlarga inflyatsiyani tushuntiradi, jurnalistlar qonun va islohotlar haqida xabar beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror kundalik narsani tanlang va uning narxi bir yildan keyin oshishi mumkin bo‘lgan ikki sababni hamda tushishi mumkin bo‘lgan ikki sababni yozing.

Namunalar
FederatsiyaKengashiDavlat DumasiFederal Majlis
1993-yilgi Konstitutsiya prezidentga hukumat tuzish va qonun loyihalarini taklif qilishda keng vakolat berdi. Qonunlarni Davlat Dumasi qabul qiladi, Federatsiya Kengashi esa mintaqalar vakillaridan iborat yuqori palata.
1998-yil avgustda Rossiya ichki qarzlari bo‘yicha to‘lovni to‘xtatdi va rublni qadrsizlantirdi. Shundan keyingi yillarda eksport daromadlari o‘sdi va iqtisod 1999–2008-yillarda yiliga o‘rtacha bir necha foizga o‘sdi.
Sinfda faoliyat

Voqealarni to‘rt kartochkaga yozing (1992-yil yanvar, 1993-yil oktabr, 1993-yil dekabr, 1998-yil avgust), aralashtiring va juftlar ularni to‘g‘ri tartibda terib, har birining oqibatini bir gapda aytib bersin.

Mashq
1
1992-yil yanvarida narxlar erkinlashtirilishi qanday oqibatlarga olib keldi?
2
Rossiya amaldagi Konstitutsiyasi qachon va qanday qabul qilingan?
3
Federativ shartnoma markaz va mintaqalar munosabatida nimani ko‘rsatadi? 1994-yildagi Tatariston bilan kelishuvni misol qilib keltiring.
4
1990-yillarda Rossiya aholisi nega kamaydi? Ikki sabab keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →