☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yevropa Ittifoqi va AQSH bilan munosabatlar

Darslar 9 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
9

G‘arb mamlakatlarida integratsiyalashuv jarayonlarining jadallashuvi. Yevropa Ittifoqi va AQSH munosabatlari

Darslik: 44–47-betlar
MaqsadYevropa Ittifoqining 1990-yildan keyingi chuqurlashuvi va kengayishi, uning inqirozlari hamda YI–AQSH munosabatlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Maastrixt shartnomasi · the Maastricht Treaty (1992), which created the European Unionyevro zonasi · the eurozone, the states that use the euroBrexit · Brexit, the withdrawal of the United Kingdom from the EUtransatlantik hamkorlik · transatlantic cooperation between Europe and North America
Tushuntirish

Yevropa Ittifoqi (YI) 1992-yil 7-fevralda imzolangan Maastrixt shartnomasi asosida tuzildi, shartnoma 1993-yil 1-noyabrda kuchga kirdi. 1999-yilda yevro hisob-kitoblarda, 2002-yil 1-yanvarda naqd pul sifatida joriy qilindi; hozir 21 davlat yevrodan foydalanadi (Bolgariya 2026-yil 1-yanvarda qo‘shildi). A’zolar soni 1995-yilda 15 taga yetdi, 2004-yilda 10 davlat qo‘shilib 25 ta, 2007-yilda Bolgariya va Ruminiya bilan 27 ta, 2013-yilda Xorvatiya bilan 28 ta bo‘ldi. 2008-yildan keyingi moliyaviy inqiroz yevro zonasidagi qarz muammolarini (Gretsiya, Portugaliya, Irlandiya, Ispaniya) ochib berdi; Gretsiya 2010-yildan YI, Yevropa markaziy banki va XVF kreditlarini xarajatlarni qisqartirish shartlari bilan oldi. 2015-yil migrantlar oqimi ham a’zolar o‘rtasida kelishmovchilik tug‘dirdi. 2016-yil 23-iyun referendumida Buyuk Britaniya aholisining 51,9 foizi YIdan chiqishga ovoz berdi va mamlakat 2020-yil 31-yanvarda ittifoqni tark etdi, shundan beri YIda 27 davlat bor. AQSH va YI sovuq urushdan keyin ham yaqin hamkor bo‘lib qoldi (1990-yil Transatlantik deklaratsiya, NATO), ammo savdo, iqlim siyosati va xalqaro mojarolarni hal qilish usullarida kelishmovchiliklar ham bo‘lgan.

Namunalar
Kengayish hisobi: 1995-yilda 15 a’zo; 2004-yilda 10 davlat qo‘shilgach 25; 2007-yilda 2 ta qo‘shilgach 27; 2013-yilda 1 ta qo‘shilgach 28; 2020-yilda Buyuk Britaniya chiqqach yana 27.
Gretsiya qarz inqirozi: davlatning qarzi juda katta bo‘lgani uchun u yangi kreditlarni to‘lov shartlari bilan oldi. 2015-yil iyuldagi referendumda ko‘pchilik kreditorlarning shartlarini rad etdi, ammo keyinchalik hukumat yangi dasturga rozi bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

Doskaga «YI: foyda va xavf» ikki ustun chizing. O‘quvchilar navbat bilan integratsiyaning foydasini (erkin savdo, bitta valyuta, vizasiz harakat) va xavfini (qarz bog‘liqligi, milliy suverenitet) yozadi.

Mashq
1
Yevropa Ittifoqi qaysi shartnoma bilan tuzilgan va u qachon kuchga kirgan?
2
YIda 2013-yilda 28 a’zo bo‘lgan. Buyuk Britaniya chiqqach nechta a’zo qoldi?
3
Shengen hududi nimani anglatadi?
4
Gretsiya qarz inqirozi nega boshqa yevro zonasi davlatlariga ham ta’sir qildi?