XX asr oxiri – XXI asr boshlarida xalqaro munosabatlar
1991-yilda SSSR tugatilishi bilan «sovuq urush» yakunlandi va dunyoni ikki harbiy-siyosiy blokka bo‘lib turgan ikki qutbli tizim tugadi. 1990-yillarda AQSH eng kuchli davlat bo‘lib qoldi, shuning uchun bu davrni ba’zan «bir qutbli» deb ataydilar. XXI asr boshida Xitoy, Hindiston, Braziliya kabi tez o‘sayotgan iqtisodiyotlar kuchaydi va ko‘pqutbli dunyo, ya’ni bir nechta ta’sir markazi mavjud bo‘lgan tizim haqida gapirila boshlandi. Global urush xavfi kamaygan bo‘lsa-da, mintaqaviy mojarolar, terrorizm va yadro quroli tarqalishi xavfi saqlanib qoldi. 2008–2009-yillardagi moliyaviy inqirozdan keyin yirik iqtisodiyotlar rahbarlari G-20 formatida yig‘ila boshladi. 2014-yildan Ukraina atrofidagi voqealar, ayniqsa 2022-yil 24-fevralda Rossiya Ukrainaga qarshi boshlagan keng ko‘lamli bosqin (Moskva uni «maxsus harbiy operatsiya» deb ataydi) Rossiya va G‘arb munosabatini keskin yomonlashtirdi.
| Davr | Tizim |
|---|---|
| Sovuq urush | ikki qutbli |
| 1990-yillar | AQSH eng kuchli («bir qutbli») |
| XXI asr boshi | ko‘p qutbli: Xitoy, Hindiston, Braziliya |
Maktab shaxmat turnirida har yil bir sinf g‘alaba qozonar, boshqalar urinib ham ko‘rmasdi. To‘rt sinf taxminan teng kuchli bo‘lgach, har bir o‘yin muhim bo‘lib qoldi, sardorlar qoidalar haqida gaplashib kelishadigan bo‘ldi, ishtirokchilar ham ko‘paydi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Diplomatlar bir necha davlatning manfaatini hisobga olib muzokara olib boradi, xalqaro yangiliklar muxbirlari voqealarni tushuntiradi, tahlilchilar qaysi qaror savdo va narxlarga ta’sir qilishini kuzatadi.
Xalqaro yangilikni eshitsangiz, unda qatnashgan davlatlarni sanab, har biri nima istashini bir satrda yozing.
Uch ustunli jadval tuzing: «1945–1991», «1991–2008», «2008-yildan hozirgacha». Har bir ustunga xalqaro tizimning asosiy belgisini va uchta voqeani yozing, so‘ng guruhlar jadvallarini taqqoslang.