ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Sharqiy Yevropada 1989–1993-yillar o‘zgarishlari

Darslar 2 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
2

Sharqiy Yevropa mamlakatlarida demokratik inqiloblar va sotsialistik lagerning parchalanishi

Darslik: 9–14-betlar
Maqsad1989–1993-yillardagi Sharqiy Yevropa o‘zgarishlarini, Germaniya birlashuvini va Yugoslaviya hamda Chexoslovakiya taqdirini taqqoslash.
Yangi so‘zlar
sotsialistik lager · the socialist camp, the Soviet-led bloc of statesBirdamlik · Solidarity, the Polish free trade union and movementko‘ppartiyaviylik · multi-party systemetnik mojaro · ethnic conflict
Tushuntirish

1989-yilda Sharqiy Yevropadagi sotsialistik hukumatlar ko‘p joyda tinch yo‘l bilan hokimiyatdan ketdi. Polshada 1989-yil 4-iyundagi qisman erkin saylovlarda «Birdamlik» harakati nomzodlari g‘alaba qozondi, 1990-yil oxirida esa Lex Valensa prezident bo‘ldi. 1989-yil 9-noyabrda Berlin devori ochildi va 1990-yil 3-oktabrda ikki Germaniya birlashdi. Chexoslovakiyada «baxmal inqilob» bo‘ldi; Ruminiyada esa hokimiyat almashinuvi qonli to‘qnashuvlar bilan kechdi va Nikolae Chaushesku 1989-yil dekabrda sud qilinib, otib tashlandi. Yugoslaviya 1991-yildan boshlab urushlar bilan parchalandi, Chexoslovakiya esa 1993-yil 1-yanvarda kelishuv asosida Chexiya va Slovakiyaga bo‘lindi. Keyinchalik aksar Sharqiy Yevropa davlatlari NATO va Yevropa Ittifoqiga qo‘shildi, biroq bozor iqtisodiyotiga o‘tish ishsizlik, tengsizlik, korrupsiya va aholining g‘arbga ketishi kabi qiyinchiliklarni ham keltirdi.

19894 iyun: Polshada saylov19899 noyabr: Berlin devori19903 oktabr: Germaniya birlashdi1991Yugoslaviya urushlari19931 yanvar: Chexiya va Slovakiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki guruh bitta klub xonasini bo‘lishishi kerak edi. Bir guruh yig‘ilishda kelishib jadval yozdi, ikkinchisi esa o‘qituvchi aralashguncha bahslashdi. Oxirida ikkala guruhda ham o‘z xonasi bo‘ldi, ammo ularning o‘zaro munosabati har xil edi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Tarixchilar nizolar qanday tugaganini taqqoslaydi, vositachilar tomonlarni kelishuvga yaqinlashtiradi, iqtisodchilar davlatlar iqtisodiy tizimini o‘zgartirganda nima bo‘lishini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaqinda maktabda yoki uyda yaxshi hal bo‘lgan bir kelishmovchilikni eslang va uch qatorda yozing: har tomon nima istadi, nimaga kelishdi, kim yordam berdi.

Namunalar
Polsha: «Davra stoli» muzokaralari (1989-yil fevral–aprel) muxolifatga saylovlarda qatnashish imkonini berdi. Raqobatga ochiq o‘rinlarning deyarli hammasini «Birdamlik» nomzodlari egalladi va 1989-yil avgust–sentabrida Tadeush Mazovetski boshchiligidagi yangi hukumat tuzildi.
ChexiyaSlovakiyaChexoslovakiya
Yugoslaviya va Chexoslovakiya taqqosi: Chexoslovakiyada ikki mintaqa rahbarlari kelishib ajraldi va tinch yo‘l tanlandi. Yugoslaviyada Bosniya urushi (1992–1995) Deyton kelishuvi bilan to‘xtadi, Kosovo mojarosida esa 1999-yil martdan NATO havo operatsiyasi o‘tkazildi.
Sinfda faoliyat

Doskada «1989–1993» vaqt chizig‘ini chizing va unga oltita sananing har birini, hodisa va mamlakatni yozib chiqing. So‘ng qaysi hodisalar tinch, qaysilari zo‘ravonlik bilan kechganini ikki rangda belgilang.

Mashq
1
Berlin devori qachon ochildi va Germaniya qachon birlashdi?
2
2004-yilda Yevropa Ittifoqiga qo‘shilgan Sharqiy Yevropa davlatlaridan to‘rttasini ayting.
3
Quyidagilardan qaysilari Yugoslaviya tarkibidagi respublikalar bo‘lgan: Sloveniya, Polsha, Xorvatiya, Ruminiya?
4
Nima uchun Chexoslovakiya Yugoslaviyadan farqli ravishda tinch bo‘lindi? Ikki omilni ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBitiruv jamg‘armasi uchun savdoHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →