ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi: rivojlanish yo‘llari

Darslar 15 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
15

Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari

Darslik: 68–71-betlar
MaqsadOsiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari modernizatsiyasining asosiy yo‘nalishlari va umumiy muammolarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
rivojlanayotgan mamlakatlar · developing countriesneoliberal islohotlar · neoliberal reforms, which reduce the state’s role and open markets«so‘l burilish» · the “left turn” (“pink tide”), the election of left-leaning governments in Latin Americaurbanizatsiya · urbanization, the growth of cities and of the urban population
Tushuntirish

Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasidagi rivojlanayotgan mamlakatlar XX asr oxirida tez o‘sayotgan aholi, qashshoqlik, tengsizlik va texnologik ortda qolish muammolariga duch keldi. Sovuq urush tugagach, SSSR yordamiga tayangan davlatlar (Kuba, Vyetnam, Angola) rivojlanishning yangi yo‘llarini qidirishga majbur bo‘ldi. Sharqiy Osiyoda Janubiy Koreya, Tayvan, Singapur va Gonkong eksportga yo‘naltirilgan iqtisod bilan «Osiyo yo‘lbarslari»ga aylandi, keyinroq Xitoy va Hindiston tez o‘sdi. Musulmon aholisi ko‘pchilik davlatlarda boshqaruv shakllari juda xilma-xil (monarxiyalar, dunyoviy respublikalar, 1979-yildan Eron islom respublikasi); ayrim mamlakatlarda diniy g‘oyalarga tayangan siyosiy harakatlar, ba’zan zo‘ravon ekstremistik guruhlar paydo bo‘ldi, ularning zo‘ravonligini musulmon ulamolari va ko‘pchilik davlatlar rad etadi. Lotin Amerikasida 1990-yillarda neoliberal islohotlar o‘tkazildi, 2000-yillarda esa tengsizlikka norozilik «so‘l burilish»ga olib keldi. 2002-yilda Afrika Ittifoqi tuzildi, BRIKS esa Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy va Janubiy Afrika (2024-yildan boshlab yangi a’zolar bilan) rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ovozini kuchaytiradi.

GuruhMisollar
«Osiyo yo‘lbarslari»Janubiy Koreya, Tayvan, Singapur, Gonkong
Keyin o‘sganlarXitoy, Hindiston
Lotin Amerikasi, 1990-yillarneoliberal islohotlar
Lotin Amerikasi, 2000-yillar«chapga burilish»
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Daryo bo‘yidagi uch mahalla hosilni oshirishga har xil yo‘l tutdi: biri suv nasosiga, biri umumiy asboblarga, biri yoshlarni hunarga o‘rgatishga e’tibor qaratdi. Keyin natijalarni taqqoslab, har biri boshqalardan bir narsa oldi. (O‘ylab topilgan misol.)

Kim ishlatadi

Rivojlanish iqtisodchilari davlatlar yo‘llarini taqqoslaydi, xalqaro yordam xodimlari loyihalarni rejalashtiradi, eksportchilar yangi bozorlarni o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘changizdagi yoki maktabdagi bir muammoni tanlab, ikki mumkin bo‘lgan yechim yozing va har birining ishlamay qolishi mumkin bo‘lgan bittadan sababini ko‘rsating.

Namunalar
«Osiyo yo‘lbarslari»: Janubiy Koreya, Tayvan, Singapur va Gonkong 1960–1990-yillarda yiliga bir necha foiz o‘sib, kam daromadli agrar iqtisoddan yuqori texnologiyali sanoat va xizmatlar iqtisodiga o‘tdi.
«So‘l burilish»: Venesuela (1998), Braziliya (2002), Argentina (2003), Boliviya (2005) va Ekvadorda (2006) saylovlarda yetakchi bo‘lgan chap qanot kuchlar ijtimoiy dasturlar va resurslardan keladigan daromadni qayta taqsimlashni va’da qildi.
Sinfda faoliyat

Uch hududni (Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi) uch guruh oladi. Har guruh «asosiy muammo – urinilgan yechim – natija» zanjirini chizadi va qisqacha taqdim qiladi.

Mashq
1
«Rivojlanayotgan mamlakatlar» deganda nimani tushunasiz va ular qanday umumiy muammolarga duch keladi?
2
«Osiyo yo‘lbarslari» deb qaysi to‘rtta iqtisodiyot atalgan?
3
BRIKS qisqartmasi qaysi mamlakatlarning bosh harflaridan tuzilgan?
4
Nima uchun SSSR tarqalishi Kuba va Vyetnam kabi davlatlarga og‘ir ta’sir qildi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning motivatsion xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →