Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari
Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasidagi rivojlanayotgan mamlakatlar XX asr oxirida tez o‘sayotgan aholi, qashshoqlik, tengsizlik va texnologik ortda qolish muammolariga duch keldi. Sovuq urush tugagach, SSSR yordamiga tayangan davlatlar (Kuba, Vyetnam, Angola) rivojlanishning yangi yo‘llarini qidirishga majbur bo‘ldi. Sharqiy Osiyoda Janubiy Koreya, Tayvan, Singapur va Gonkong eksportga yo‘naltirilgan iqtisod bilan «Osiyo yo‘lbarslari»ga aylandi, keyinroq Xitoy va Hindiston tez o‘sdi. Musulmon aholisi ko‘pchilik davlatlarda boshqaruv shakllari juda xilma-xil (monarxiyalar, dunyoviy respublikalar, 1979-yildan Eron islom respublikasi); ayrim mamlakatlarda diniy g‘oyalarga tayangan siyosiy harakatlar, ba’zan zo‘ravon ekstremistik guruhlar paydo bo‘ldi, ularning zo‘ravonligini musulmon ulamolari va ko‘pchilik davlatlar rad etadi. Lotin Amerikasida 1990-yillarda neoliberal islohotlar o‘tkazildi, 2000-yillarda esa tengsizlikka norozilik «so‘l burilish»ga olib keldi. 2002-yilda Afrika Ittifoqi tuzildi, BRIKS esa Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy va Janubiy Afrika (2024-yildan boshlab yangi a’zolar bilan) rivojlanayotgan iqtisodiyotlar ovozini kuchaytiradi.
| Guruh | Misollar |
|---|---|
| «Osiyo yo‘lbarslari» | Janubiy Koreya, Tayvan, Singapur, Gonkong |
| Keyin o‘sganlar | Xitoy, Hindiston |
| Lotin Amerikasi, 1990-yillar | neoliberal islohotlar |
| Lotin Amerikasi, 2000-yillar | «chapga burilish» |
Daryo bo‘yidagi uch mahalla hosilni oshirishga har xil yo‘l tutdi: biri suv nasosiga, biri umumiy asboblarga, biri yoshlarni hunarga o‘rgatishga e’tibor qaratdi. Keyin natijalarni taqqoslab, har biri boshqalardan bir narsa oldi. (O‘ylab topilgan misol.)
Rivojlanish iqtisodchilari davlatlar yo‘llarini taqqoslaydi, xalqaro yordam xodimlari loyihalarni rejalashtiradi, eksportchilar yangi bozorlarni o‘rganadi.
Ko‘changizdagi yoki maktabdagi bir muammoni tanlab, ikki mumkin bo‘lgan yechim yozing va har birining ishlamay qolishi mumkin bo‘lgan bittadan sababini ko‘rsating.
Uch hududni (Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi) uch guruh oladi. Har guruh «asosiy muammo – urinilgan yechim – natija» zanjirini chizadi va qisqacha taqdim qiladi.