ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

SSSRning tugatilishi va MDHning tashkil topishi

Darslar 3 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
3

Sovet davlatining parchalanishi va sobiq sovet respublikalarida mustaqillikning e’lon qilinishi

Darslik: 15–18-betlar
MaqsadSSSRning tugatilish bosqichlarini, MDHning tashkil topishini va mustaqil bo‘lgan respublikalar duch kelgan muammolarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) · Commonwealth of Independent States (CIS)suverenitet · sovereigntyavtoritar rejim · authoritarian regime«rangli inqilob» · “colour revolution”, a mass protest movement that changes a government
Tushuntirish

1991-yil 19–21-avgustda SSSR rahbariyatining bir qismi Gorbachyovni chetlatishga urindi, ammo bu urinish barbod bo‘ldi va respublikalarning mustaqillikka intilishi kuchaydi. 1991-yil 8-dekabrda Rossiya, Ukraina va Belarus rahbarlari SSSR sifatida mavjud bo‘lmay qolganini e’lon qilib, MDH tuzilishini bildirdi; 21-dekabrda Olmaotada 11 respublika Deklaratsiyani imzoladi. 1991-yil 25-dekabrda Mixail Gorbachyov prezidentlikdan iste’foga chiqdi. Boltiqbo‘yi respublikalari MDHga kirmadi, Gruziya 2009-yilda, Ukraina esa 2014-yildan keyin hamdo‘stlik faoliyatidan chiqdi. Yangi davlatlar iqtisodiy aloqalarning uzilishi, narxlar o‘sishi va siyosiy tizimni noldan qurish muammosiga duch keldi; ko‘pchiligida kuchli prezidentlik hokimiyati va avtoritar usullar o‘rnashdi. Taxminan 25 million rus millatiga mansub odam Rossiyadan tashqarida qolgani ham chegaralar, til va fuqarolik masalalarini keltirib chiqardi.

19–21.08.1991Gorbachevni chetlatish urinishi barbod8.12.1991MDH tuzilishi e’lon qilindi21.12.1991Almati deklaratsiyasi: 11 respublika25.12.1991Gorbachev iste’foga chiqdi
300020001000010002000eramizdan avvaleramizdan keyin1991 e.

1991 e. → XX asr e. · II ming yillik

Bizning kunimizdan: 35 yil oldin

Asr = 100 yil. 1-asr: 1–100-yillar. Eramizdan avvalgi yillar kamayib boradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Katta sport klubi bir nechta kichik klubga bo‘linganda, har biriga o‘z kalit, o‘z qoida va o‘z jihoz ro‘yxati kerak bo‘ldi. Ular maydon jadvalini birgalikda ishlatishga kelishdi. Avval kim nimani hal qilishini aniqlab olishgani uchun, maydon tortishuvsiz band qilindi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Arxivchilar endi mavjud bo‘lmagan davlat bergan hujjatlarni saralaydi, migratsiya xodimlari eski hujjatlarni tekshiradi, tarix o‘qituvchilari voqealarni sanalar tartibida tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Xohlasangiz, katta yoshdagi yaqiningizdan so‘rang: mustaqillik yillarida kundalik hayotda nimalar o‘zgargan? Ikkita javobni yozib oling.

Namunalar
Sanalar zanjiri: 19–21-avgust 1991 – davlat to‘ntarishiga urinish; 31-avgust – O‘zbekiston mustaqilligi e’lon qilindi; 8-dekabr – Belovej kelishuvi; 21-dekabr – Olmaota deklaratsiyasi; 25-dekabr – Gorbachyov iste’fosi.
O‘zbekiston MDHning ta’sischilaridan biri bo‘ldi, lekin harbiy-siyosiy bloklarga kirmaslik siyosatini tutdi. U 2001-yildan Shanxay hamkorlik tashkiloti a’zosi, 2020-yildan esa Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida kuzatuvchi.
Sinfda faoliyat

Doska yonida «MDH: foyda va muammolar» ikki ustunini to‘ldiring: har ustunga o‘quvchilar navbatma-navbat bittadan fikr yozadi, so‘ng sinf qaysi fikrlar darslikdagi dalillar bilan tasdiqlanishini aniqlaydi.

Mashq
1
1991-yil 8-dekabrda qaysi uchta respublika rahbarlari SSSR tugatilganini e’lon qildi?
2
Qaysi sobiq respublikalar 1991-yilda MDHga kirmadi?
3
MDHning tuzilishi yangi davlatlar uchun qanday amaliy ahamiyatga ega bo‘ldi? Ikkita misol keltiring.
4
Nima uchun ko‘pchilik sobiq sovet respublikalarida avtoritar tuzumlar shakllandi? Ikki sabab keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning anjuman mavzusiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →