Darslar 13–14 · 2 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
13
1991 – 2017-yillarda Fransiya
Darslik: 60–63-betlar
MaqsadFransiyaning 1990-yillardan hozirgacha bo‘lgan siyosiy va ijtimoiy rivojlanishini, Yevropa integratsiyasidagi rolini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Beshinchi respublika · the Fifth Republic, France’s political system since 1958dunyoviylik (laïcité) · laïcité, the French principle of separating state and religionkohabitatsiya · cohabitation, when the president and the government come from rival camps«sariq nimchalar» · the “yellow vests”, a protest movement of 2018–2019
Tushuntirish
Fransiya 1958-yildan Beshinchi respublikada yashaydi: kuchli prezident va hukumat boshlig‘i – bosh vazir bor. Fransua Mitteran (1981–1995) Maastrixt shartnomasini qo‘llab-quvvatladi; 1992-yilgi referendumda uni juda oz farq bilan (51 foiz) tasdiqladilar. Jak Shirak (1995–2007) davrida mamlakat 2002-yilda yevroga o‘tdi, 2003-yilda esa Iroq urushida ishtirok etishdan bosh tortdi. Keyingi prezidentlar Nikolya Sarkozi (2007–2012), Fransua Olland (2012–2017) va Emmanyuel Makron (2017-yildan, 2022-yilda qayta saylangan) bo‘ldi. 2015-yil yanvarida «Sharli Ebdo» tahririyatiga hujum va 13-noyabrda Parijdagi hujumlarda (130 kishi halok bo‘ldi) terrorchilik xavfi kuchli ta’sir qildi; ikkinchisini «Islom davlati» guruhi o‘z zimmasiga oldi. 2018–2019-yillardagi «sariq nimchalar» namoyishlari yoqilg‘i soliqlari va yashash narxiga norozilikdan boshlandi, 2023-yilda nafaqa yoshini 62 dan 64 ga ko‘tarish islohoti ommaviy norozilik uyg‘otdi; 2024-yilgi muddatidan oldingi saylovdan keyin parlamentda aniq ko‘pchilik shakllanmadi.
Namunalar
Yevrotonnel: Fransiya va Buyuk Britaniyani La-Mansh bo‘g‘ozi ostidan bog‘lovchi temir yo‘l tonneli 1994-yil 6-mayda ochildi; u Yevropa transport tarmog‘ining muhim bo‘g‘iniga aylandi.
2005-yil 29-mayda fransuzlar referendumda Yevropa Ittifoqi Konstitutsiyasi loyihasini rad etdi (taxminan 55 foiz «qarshi»). Bu natija integratsiyaning tezligi va mazmuniga nisbatan jamiyatda ikkilanish borligini ko‘rsatdi.
Sinfda faoliyat
Fransiya bo‘yicha «xavfsizlik, iqtisod, jamiyat» uchta ustunli jadvalni to‘ldiring: har ustunga 1990-yildan beri bo‘lgan bittadan muhim voqeani va uning oqibatini yozing.
Mashq
1
Beshinchi respublika qachon o‘rnatilgan va uning o‘ziga xosligi nimada?
1958-yilda; unda prezident va bosh vazir bor, prezidentning vakolatlari kuchli.
2
Fransiya yevroga qachon o‘tdi?
Yevro naqd pul sifatida 2002-yil 1-yanvarda joriy qilindi.
3
«Sariq nimchalar» harakati nima va u nimaga norozilik bildirdi?
2018–2019-yillardagi namoyishlar; yoqilg‘i soliqlari va yashash narxi oshishiga norozilik sifatida boshlangan.
4
Nima uchun 2005-yilgi referendum Yevropa integratsiyasi uchun muhim signal bo‘ldi?
Integratsiyaning asoschilaridan biri bo‘lgan mamlakat aholisi loyihani rad etdi; bu Yevropa Ittifoqi siyosatchilari xalq ishonchini qozonish zarurligini ko‘rsatdi.