Darslar 5 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
5
1991 – 2017-yillarda Ukraina, Belarus va Moldova respublikalari
Darslik: 23–28-betlar
MaqsadUkraina, Belarus va Moldovaning mustaqillik yillaridagi siyosiy va iqtisodiy yo‘llarini, shuningdek, 2014-yil va 2022-yildan keyingi voqealarni neytral bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Yevromaydon · Euromaidan, the protests in Kyiv in 2013–2014Minsk kelishuvlari · the Minsk agreements of 2014–2015 meant to bring a ceasefire in eastern UkraineDnestrbo‘yi · Transnistria, a breakaway strip of eastern MoldovaIttifoq davlati · the Union State, the framework of closer ties between Russia and Belarus
Tushuntirish
Ukraina 1991-yil 24-avgustda mustaqillik e’lon qildi, 1-dekabrdagi referendumda aholining katta ko‘pchiligi buni qo‘llab-quvvatladi. 1994-yilgi Budapesht memorandumida Ukraina o‘z hududidagi sovet yadro qurolidan voz kechdi, evaziga AQSH, Buyuk Britaniya va Rossiya xavfsizlik kafolatlarini berdi. 2004-yildagi «Apelsin inqilobi» va 2013–2014-yillardagi «Yevromaydon» katta ommaviy harakatlar bo‘ldi; 2014-yilda Qrim Rossiyaga qo‘shildi (Rossiya buni referendumga asoslaydi, Ukraina va ko‘plab davlatlar anneksiya deb biladi) va Donbassda qurolli to‘qnashuv boshlandi. 2022-yil 24-fevralda Rossiya Ukrainaga keng ko‘lamli bosqin boshladi (Moskva uni «maxsus harbiy operatsiya» deb ataydi); 2022-yil martida BMT Bosh Assambleyasi Rossiyaning tajovuzini qoralab, qo‘shinlarni olib chiqishni talab qildi, ko‘p millionlab odam qochoqqa aylandi. Belarusda 1994-yildan Aleksandr Lukashenko prezident, 2020-yilgi saylov natijalarini muxolifat va ko‘plab davlatlar tan olmadi, Rossiya bilan Ittifoq davlati doirasida yaqin aloqa saqlanmoqda. Moldova 1991-yil 27-avgustda mustaqil bo‘ldi, Dnestrbo‘yi masalasi hal bo‘lmagan, 2022-yilda esa Ukraina bilan birga Yevropa Ittifoqiga a’zolikka nomzod maqomini oldi.
Namunalar
Budapesht memorandumi (1994): Ukraina Yadro qurolini tarqatmaslik shartnomasiga qo‘shilib, o‘z hududidagi yadro boshlarini Rossiyaga topshirdi; AQSH, Buyuk Britaniya va Rossiya uning chegaralari va mustaqilligini hurmat qilishni va’da qildi.
Dnestrbo‘yi: 1990–1992-yillarda Dnestr daryosining sharqiy qirg‘og‘ida joylashgan hududda ajralib chiqish harakati kuchaydi, 1992-yil bahor–yozda qurolli to‘qnashuv bo‘ldi va yozda otashkesim o‘rnatildi. Hudud hanuz ko‘pchilik davlatlar tomonidan tan olinmagan va uning maqomi muzokaralarda hal bo‘lmagan.
Sinfda faoliyat
Uch kishilik guruhlarda xaritada Ukraina, Belarus va Moldovani toping, poytaxtlari va qo‘shnilarini yozing, so‘ng har bir davlat uchun bitta «muhim sana» tanlab, nega muhimligini tushuntiring.
Mashq
1
Ukraina mustaqilligini qachon e’lon qildi va 1991-yil dekabrda nima bo‘ldi?
1991-yil 24-avgustda; 1-dekabrdagi referendumda aholining aksariyati mustaqillikka ovoz berdi va birinchi prezident saylandi.
2
Minsk kelishuvlari nima uchun imzolangan va qachon?
Donbassdagi qurolli to‘qnashuvni to‘xtatish uchun 2014-yil sentabr va 2015-yil fevralda; keyin ham to‘qnashuvlar davom etdi.
3
Belarus va Ukrainaning Rossiya bilan munosabatlaridagi asosiy farqni ayting.
Belarus Rossiya bilan Ittifoq davlati doirasida yaqinlashgan; Ukraina esa 2014-yildan keyin Yevropa Ittifoqi va NATO tomon yo‘nalgan va Rossiya bilan to‘qnashuvga kirgan.
4
Nima uchun Moldova iqtisodiy jihatdan Yevropaning kambag‘al davlatlaridan biri hisoblanadi?
Mineral resurslari kam, iqtisodiyoti qishloq xo‘jaligiga tayangan, bozori kichik; ko‘p fuqarolar chet elda ishlaydi va yuborgan pullari iqtisodda katta o‘rin tutadi.