XX asr oxiri – XXI asr boshlarida ilmiy-texnik taraqqiyot. Ilm-fan, adabiyot, san’at
Internetning ilk shakli – ARPANET – 1969-yilda paydo bo‘lgan, 1991-yilda esa Butunjahon o‘rgimchak to‘ri (World Wide Web) ommaga ochildi; keyinchalik qidiruv tizimlari (Google), ijtimoiy tarmoqlar va aqlli telefonlar kundalik hayotni o‘zgartirdi. Sun’iy intellekt sohasida 1997-yilda «Deep Blue» kompyuteri shaxmat bo‘yicha jahon chempioni Kasparovni yutdi, 2016-yilda «AlphaGo» dasturi go o‘yinida kuchli o‘yinchini mag‘lub etdi, 2022-yilda esa ChatGPT kabi matn yaratuvchi tizimlar keng tarqaldi; ular foydali, biroq xato qilishi, ma’lumot maxfiyligi va mualliflik huquqi masalalarini ham keltirib chiqaradi. Tibbiyotda Inson genomi loyihasi 2003-yilda yakunlandi, 2012-yilda CRISPR gen tahrirlash usuli taklif etildi. Fizikada 2012-yilda Xiggs bozoni topildi, 2015-yilda LIGO tortishish to‘lqinlarini qayd etdi; 2021-yil 25-dekabrda Jeyms Uebb kosmik teleskopi uchirildi. Dunyo aholisi 2022-yilda 8 milliardga yetdi. Madaniyatda ommaviy madaniyat va uning ta’siri haqida bahs bor: ba’zilar uni bilim va ijodga yo‘l ochadi deydi, boshqalar yuzakilik va bir xillikdan qo‘rqadi. Adabiyotda Xolid Husayniy va Joan Rouling kabi mualliflarning kitoblari ko‘plab tillarga tarjima qilingan.
Bir o‘quvchi sarlavhada yangi usul kasalni «davolaydi» degan gapni o‘qidi. Maqola ichida bu hozircha laboratoriya natijasi ekani va yillar davomida sinovlar kerakligi yozilgandi. O‘quvchi sinfga «umidli, ammo hali tayyor emas» deb aytdi.
Shifokorlar va laboratoriya tadqiqotchilari natijalarni ehtiyotkorlik bilan izohlaydi, ilm-fan jurnalistlari yangi kashfiyotlarni sodda tilda yozadi, o‘qituvchilar manbalarni tekshirishni o‘rgatadi.
Eshitgan bir ilmiy yangilik sarlavhasini oling, undagi «mumkin», «tayyor» kabi so‘zlarni ajrating va har birining ma’nosini yozing.
1991-yildan buyon paydo bo‘lgan ikki texnologiyani tanlang: ularning kundalik hayotingizdagi foydasi va xavfini ikki ustunli jadvalda yozing; so‘ng xavfsiz foydalanish uchun uchta qoida tuzing.