☰ Mundarija · Jahon tarixi

Iroq va Suriya

Darslar 23 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
23

1991 – 2017-yillarda Suriya va Iroq

Darslik: 104–108-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Iroq va Suriyadagi asosiy voqealarni, ularning sabab va oqibatlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Fors ko‘rfazi urushi · the Gulf War of 1991, after Iraq’s invasion of Kuwait«Islom davlati» (ISHID) · “Islamic State” (ISIS), a violent extremist group that seized territory in Iraq and Syria from 2014fuqarolar urushi · a civil war, an armed conflict between groups inside one stateo‘tish davri hokimiyati · transitional authorities, a temporary government after a regime falls
Tushuntirish

1990-yilda Iroq Quvaytni bosib oldi; 1991-yilda BMT Xavfsizlik Kengashi qaroriga tayanib AQSH boshchiligidagi koalitsiya Quvaytni ozod qildi. 2003-yilda AQSH va uning ittifoqchilari Iroqqa kirdi; bosqin uchun asos qilib ommaviy qirg‘in quroli tilga olindi, biroq keyinroq bunday qurol topilmadi, qaror ko‘p davlatlarda tanqid qilindi. Saddam Husayn 2006-yilda sud hukmi bilan qatl etildi; 2005-yilda yangi konstitutsiya qabul qilindi. 2014-yilda ISHID Iroq va Suriyaning katta hududlarini egalladi; Iroq armiyasi, mahalliy kuchlar va xalqaro koalitsiya harakatlari natijasida u 2017–2019-yillarda hududiy nazoratni yo‘qotdi. Suriyada 2011-yilda boshlangan norozilik fuqarolar urushiga aylandi: millionlab odam mamlakatdan ketdi, ko‘plab fuqaro halok bo‘ldi. Rossiya 2015-yilda hukumat tomonida jang qila boshladi, boshqa davlatlar esa turli muxolifat kuchlarini qo‘llab-quvvatladi. 2024-yil 8-dekabrda Bashar Asad hukumati qulab, mamlakatni o‘tish davri hokimiyati boshqara boshladi; kelajak tuzilishi hamda xavfsizlik masalalari hal bo‘lmagan.

Namunalar
Iroqdagi siyosiy tuzilish: 2005-yilgi konstitutsiyaga ko‘ra federal parlament respublikasi, unda shialar, sunniylar, kurdlar va boshqa jamoalar manfaatlari hisobga olinadi; Kurdiston mintaqasi keng avtonomiyaga ega.
Suriya inqirozining insoniy oqibatlari: BMT ma’lumotiga ko‘ra, millionlab suriyaliklar chet elda qochqin bo‘lib qoldi, yana millionlari mamlakat ichida ko‘chirildi; ularning ko‘pi Turkiya, Livan va Iordaniyada.
Sinfda faoliyat

Iroq va Suriyaning 1991–2024-yillardagi tarixini ikki ustunli vaqt jadvaliga joylashtiring; har qatorda tashqi kuchlarning ishtirokini belgilang.

Mashq
1
1991-yilda Fors ko‘rfazi urushi nima uchun boshlangan?
2
2003-yilgi Iroqqa kirish uchun nima asos qilingan va nima chiqqan?
3
ISHID nima va u qachon hududiy nazoratni yo‘qotdi?
4
Suriyada 2024-yil 8-dekabrda nima bo‘ldi?