☰ Mundarija · Jahon tarixi

Pokiston va Afg‘oniston

Darslar 22 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
22

1991 – 2017-yillarda Pokiston va Afg‘oniston

Darslik: 98–103-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Pokiston va Afg‘onistonning siyosiy rivojlanishi va ularning mintaqaviy o‘rnini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Tolibonlar · the Taliban, an Afghan movement that ruled in 1996–2001 and again from 2021Doha kelishuvi · the Doha agreement of 2020 between the US and the Talibanharbiy to‘ntarish · a military coup, the seizure of power by the armyqochqinlar · refugees, people who flee their country because of danger
Tushuntirish

Pokistonda 1990-yillarda Benazir Bxutto va Navoz Sharif hukumatlari bir-birini almashtirdi; 1998-yilda mamlakat yadro sinovlarini o‘tkazdi, 1999-yilda general Parvez Musharraf harbiy to‘ntarish qildi va 2008-yilgacha hokimiyatda bo‘ldi. Benazir Bxutto 2007-yilda qotillikka uchradi; 2011-yilda Usoma bin Lodin Pokistonning Abbottobod shahrida AQSH maxsus kuchlari tomonidan o‘ldirildi. Afg‘onistonda 1996-yilda Tolibonlar Kobulni egalladi, 2001-yilda Bomiyondagi buddaviy haykallarni portlatdi; shu yilgi 11-sentabr hujumlaridan so‘ng AQSH boshchiligidagi koalitsiya ularni hokimiyatdan chetlatdi. Homid Karzay va Ashraf G‘aniy prezident bo‘lib, mamlakatda yangi konstitutsiya (2004) qabul qilindi. 2020-yilda AQSH va Tolibonlar Doha kelishuvini imzoladi; 2021-yil 15-avgustda Tolibonlar yana Kobulni egalladi. Ular qizlar ta’limi va ayollar mehnatiga cheklovlar kiritdi; bu xalqaro tashkilotlar tomonidan keng tanqid qilinadi. Tolibonlar hukumatini rasman tan olgan davlatlar juda oz, ammo ko‘plab mamlakatlar u bilan amaliy aloqalarni saqlaydi. O‘zbekiston Afg‘onistonning qo‘shnisi sifatida muloqot va savdo yo‘nalishlarini ochiq tutadi.

Namunalar
Bomiyon: Afg‘oniston markazidagi qoyaga o‘yib yaratilgan ulkan Budda haykallari VI asrga mansub edi; 2001-yilda ularning portlatilishi dunyo madaniy merosi uchun katta yo‘qotish sifatida baholandi.
Qochqinlar: Afg‘onistondagi o‘n yilliklar davomidagi to‘qnashuvlar tufayli millionlab afg‘onlar Pokiston va Eronga ko‘chgan; BMTning qochqinlar bo‘yicha agentligi ularga yordam beradi.
Sinfda faoliyat

Pokiston va Afg‘onistonning 1991–2021-yillardagi siyosiy hodisalarini ikki qatorli vaqt chizig‘iga joylashtiring va ikki mamlakatning umumiy jihatlarini toping.

Mashq
1
Musharraf qaysi yili hokimiyatni egallagan?
2
Tolibonlar Kobulni qaysi yillarda egallagan?
3
Doha kelishuvi nima edi?
4
Nega Bomiyon haykallarining yo‘q qilinishi jahon uchun yo‘qotish edi?