☰ Mundarija · Jahon tarixi

Xitoy Xalq Respublikasi

Darslar 16 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
16

1991 – 2017-yillarda Xitoy Xalq Respublikasi

Darslik: 72–76-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Xitoy Xalq Respublikasining siyosiy va iqtisodiy rivojini, uning jahondagi o‘rnini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
«islohotlar va ochiqlik» · “reform and opening up”, the policy begun in 1978«bir mamlakat – ikki tizim» · “one country, two systems”, the model for Hong Kong and MacauJahon savdo tashkiloti (JST) · World Trade Organization (WTO)«Bir kamar – bir yo‘l» · the Belt and Road Initiative, launched in 2013
Tushuntirish

Xitoyda hokimiyat Xitoy Kommunistik partiyasi qo‘lida qoldi, iqtisodiyotda esa 1978-yildan Den Syaopin boshlagan «islohotlar va ochiqlik» siyosati davom etdi. 1992-yilda Den janubdagi sanoat hududlariga safar qilib, bozor islohotlarini tezlashtirishga chaqirdi. Xitoy 1997-yilda Gonkongni, 1999-yilda Makaoni «bir mamlakat – ikki tizim» tamoyili asosida qaytarib oldi, 2001-yilda esa JSTga a’zo bo‘ldi. Ishlab chiqarish va eksport keskin o‘sib, mamlakat 2010-yilda yalpi ichki mahsulot bo‘yicha dunyoda ikkinchi o‘ringa chiqdi. 2012-yildan partiyani Si Szinpin boshqaradi; 2013-yilda «Bir kamar – bir yo‘l» tashabbusi e’lon qilindi, «bir bola» siyosati 2015-yilda tugatildi. Tayvan masalasida Pekin orolni Xitoyning bir qismi deb hisoblaydi, Tayvan esa 1949-yildan o‘z hukumati tomonidan alohida boshqariladi va bu hukumat Pekin hokimiyatini qabul qilmaydi; ko‘pchilik davlatlar, jumladan O‘zbekiston, diplomatik munosabatlarni faqat Pekin bilan o‘rnatgan. Sinszyan, Gonkong va Janubiy Xitoy dengizi masalalarida ham Pekin va boshqa tomonlarning qarashlari farq qiladi.

Namunalar
Xitoy ishlab chiqarish: arzon ishchi kuchi, xorijiy investitsiyalar va eksport tufayli «dunyo fabrikasi»ga aylandi, qishloq aholisining katta qismi shaharlarga ko‘chdi.
Gonkong: 1997-yilgacha Britaniya mustamlakasi bo‘lgan; shundan keyin maxsus ma’muriy hudud sifatida o‘z huquq tizimini saqladi. 2019-yilgi namoyishlardan so‘ng 2020-yilda milliy xavfsizlik qonuni qabul qilindi; tanqidchilar bu avtonomiyani cheklaydi deydi, Pekin esa barqarorlik uchun zarur deydi.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: 1978, 1992, 1997, 2001, 2010, 2013, 2015 yillarda Xitoyda nima bo‘lganini bir gapda yozing, so‘ng qaysi voqealar iqtisodiy, qaysilari siyosiy ekanini belgilang.

Mashq
1
Den Syaopin 1992-yilda qanday chaqiriq qildi?
2
Gonkong va Makao qaysi yillarda Xitoyga qaytdi?
3
Xitoy 2001-yilda qaysi xalqaro tashkilotga a’zo bo‘ldi va bu eksportga qanday ta’sir qildi?
4
Nega «bir bola» siyosati keyinchalik tugatildi? Ikki sabab yozing.