☰ Mundarija · Jahon tarixi

Lotin Amerikasi

Darslar 25 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
25

1991 – 2017-yillarda Lotin Amerikasi mamlakatlari

Darslik: 113–117-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Lotin Amerikasi mamlakatlarining siyosiy va iqtisodiy rivojlanishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
NAFTA / USMCA · NAFTA (1994) and its successor USMCA (2020), the trade agreement of the US, Mexico and Canada«pushti to‘lqin» · the “pink tide”, the wave of left-leaning governments in the 2000sdefault · default, a state’s inability to pay its debtsBRIKS · BRICS, a group of large developing economies including Brazil
Tushuntirish

1990-yillarda Lotin Amerikasining aksar mamlakatlarida harbiy diktaturalar o‘rnini saylanadigan hukumatlar egallab bo‘lgan, iqtisodda esa bozor islohotlari ustun edi. Meksikada 1994-yilda NAFTA kuchga kirdi, o‘sha yili Chiapasda sapatistlar qo‘zg‘oloni boshlandi, yil oxirida esa pezo inqirozi yuz berdi. Argentina 2001-yilda qarzlarini to‘lay olmay, og‘ir inqirozga uchradi. 2000-yillarda Braziliya, Argentina, Boliviya, Venesuela va boshqa mamlakatlarda chap yo‘nalishdagi hukumatlar saylandi; bu «pushti to‘lqin» tengsizlikka norozilik edi. Braziliya BRIKS a’zosi bo‘lib, Lotin Amerikasining eng yirik iqtisodiyotiga aylandi. Kolumbiyada 2016-yilda hukumat va FARC o‘rtasida tinchlik kelishuvi imzolandi, shundan keyin ko‘p jangchilar qurolsizlandi. Venesuelada iqtisodiy va siyosiy inqiroz millionlab odamning mamlakatdan ketishiga olib keldi; hukumat va muxolifat uning sabablarini turlicha izohlaydi. 2014–2015-yillarda AQSH va Kuba munosabatlari yaxshilandi, keyingi yillarda esa siyosat bir necha marta o‘zgardi. 2020-yilda NAFTA o‘rniga USMCA kuchga kirdi.

Namunalar
Kolumbiya: yarim asrdan ortiq davom etgan ichki to‘qnashuv 2016-yilgi kelishuv bilan tugatilishga yo‘l oldi; bir necha qurolli guruh ishtirokisiz qolgani uchun zo‘ravonlik to‘liq to‘xtamadi.
Argentina inqirozi: 2001-yilda qarz to‘lovlari to‘xtatildi, bank hisoblari cheklandi, ishsizlik oshdi; keyingi yillarda iqtisod tiklandi, ammo inflatsiya takror-takror muammo bo‘lib qoldi.
Sinfda faoliyat

Lotin Amerikasidan to‘rt mamlakatni tanlab, har biri uchun 1991–2020-yillardagi bitta siyosiy va bitta iqtisodiy voqeani jadvalga yozing.

Mashq
1
NAFTA qaysi yili kuchga kirgan va qaysi davlatlarni birlashtirgan?
2
«Pushti to‘lqin» nima va u nega paydo bo‘ldi?
3
Kolumbiya–FARC kelishuvi qachon imzolangan?
4
Nega Venesueladagi inqiroz sabablari haqida yagona qarash yo‘q?