Darslar 17–18 · 2 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
17
1991 – 2017-yillarda Yaponiya
Darslik: 77–80-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Yaponiya iqtisodiyoti, siyosati va jamiyatidagi asosiy o‘zgarishlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
«puflama iqtisodiyot» · the “bubble economy”, the late-1980s boom in asset prices«yo‘qotilgan o‘n yilliklar» · the “lost decades”, a long period of slow growth after the bubble burstimperator · the emperor, in Japan a symbolic head of state under the constitutionaholining qarishi · population ageing, the growing share of elderly people
Tushuntirish
1980-yillar oxirida Yaponiyada ko‘chmas mulk va aksiyalar narxi haddan tashqari oshib ketdi; 1990-yillar boshida bu «puflama iqtisodiyot» yorilib, uzoq davom etgan sustlik boshlandi, uni «yo‘qotilgan o‘n yilliklar» deb atashadi. Siyosatda ko‘p yillar hukmronlik qilgan Liberal-demokratik partiya 1993-yilda qisqa muddatga hokimiyatni yo‘qotdi, keyin yana oldingi o‘rniga qaytdi. 1995-yilda Kobe zilzilasi va Tokio metrosida «Aum Sinrikyo» sektasining zarin gazi hujumi jamiyatni larzaga soldi. 2011-yil 11-martdagi kuchli zilzila va sunami Fukusima atom elektr stansiyasida avariyaga olib keldi. Yaponiyada aholi tez qarimoqda va soni kamaymoqda; iqtisodiyot hozir dunyoda to‘rtinchi o‘rin atrofida. Imperator Akihito 2019-yilda taxtdan voz kechdi, uning o‘rniga Naruhito o‘tirdi.
Namunalar
Fukusima: 2011-yilda sunami elektr stansiyasining sovutish tizimini ishdan chiqardi; atrofdagi yuz minglab odam vaqtincha ko‘chirildi, mamlakat atom energetikasi xavfsizligi qoidalarini qayta ko‘rib chiqdi.
Qarish: Yaponiyada 65 yosh va undan kattalar aholining qariyb to‘rtdan bir qismidan ko‘prog‘ini tashkil etadi; bu pensiya va tibbiyot xarajatlarini oshiradi, ishchi kuchi esa kamayadi.
Sinfda faoliyat
Yaponiya va Xitoy iqtisodiyotlarini solishtiring: ikkalasida ham o‘sish nimaga tayanganini va 1990–2020-yillarda sur’atlar nega farq qilganini 4–5 gapda yozing.
Mashq
1
«Puflama iqtisodiyot» qachon yorilgan?
1990-yillar boshida.
2
Fukusimadagi avariya qaysi yili va nima sababdan yuz berdi?
2011-yilda, zilzila va sunami tufayli.
3
Yaponiya aholisi nega qarimoqda? Ikki omil yozing.