ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Turkiya

Darslar 20 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
20

1991 – 2017-yillarda Turkiya Respublikasi

Darslik: 90–93-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Turkiyaning siyosiy va iqtisodiy rivojini hamda tashqi siyosatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
parlament respublikasi · a parliamentary republic, in which the government depends on parliamentprezidentlik tizimi · a presidential system, in which the president heads the executive15-iyul 2016 · 15 July 2016, the date of the attempted coupNATO · NATO, the North Atlantic Treaty Organization; Türkiye has been a member since 1952
Tushuntirish

1990-yillarda Turkiyada Turg‘ut O‘zal va Sulaymon Demirel kabi rahbarlar davrida iqtisodiy ochiqlik kengaydi, biroq koalitsiya hukumatlari beqaror edi, inflatsiya yuqori bo‘ldi va mamlakat janubi-sharqida PKK bilan qurolli to‘qnashuv davom etdi. 2002-yilgi saylovda Adolat va taraqqiyot partiyasi (AKP) g‘olib bo‘ldi; Rejep Tayyip Erdo‘g‘on 2003–2014-yillarda bosh vazir, 2014-yildan prezident. 2016-yil 15-iyulda harbiylarning bir qismi to‘ntarishga urindi, u muvaffaqiyatsiz tugadi va ko‘p odam halok bo‘ldi; keyin favqulodda holat e’lon qilinib, minglab davlat xizmatchilari lavozimdan ketkazildi, hukumat buni terrorchilikka qarshi kurash deydi, xalqaro tashkilotlar va tanqidchilar esa inson huquqlari borasida xavotir bildiradi. 2017-yilgi referendum asosida mamlakat prezidentlik tizimiga o‘tdi. 2023-yil fevralidagi zilzilalar o‘n minglab insonning halokatiga sabab bo‘ldi. PKK 2025-yilda o‘zini tarqatib yuborishini e’lon qildi. Turkiya NATO a’zosi, 1999-yildan Yevropa Ittifoqiga nomzod mamlakat; a’zolik muzokaralari 2005-yilda boshlangan, ammo 2016–2018-yillardan beri amalda to‘xtab qolgan. Turkiya parlamenti muzokaralardan so‘ng Finlyandiyaning (2023-yil mart) va Shvetsiyaning (2024-yil yanvar) NATOga a’zoligini ma’qulladi.

1999YeI nomzodi2002AKP g‘alabasi2005YeI muzokaralari201615 iyul: to‘ntarishga urinish2017Referendum: prezidentlik2023Fevral zilzilalari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchining ikki guruhda ham do‘stlari bor, ular bir-biri bilan yaxshi chiqishmaydi. U birining gapini boshqasiga yetkazmaydi va ikkalasi bilan ham xushmuomala gaplashadi, shunda ikkala do‘stlik ham saqlanadi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Diplomatlar va tarjimonlar turli tomonlar bilan aloqa saqlaydi, transport agentlari mintaqalar orasida yuk o‘tishini tashkil qiladi, tadbirkorlar bir necha mamlakat bilan savdo qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Turli guruhlar bilan yaxshi chiqisha oladigan bir odamni o‘ylang va unga yordam beradigan uchta odatni yozing.

Namunalar
Zilzila: 2023-yil fevralida Turkiyaning janubi-sharqi va Suriyaning shimoliga kuchli zilzilalar zarba berdi; xalqaro yordam, jumladan O‘zbekistondan ham keldi, ko‘p shaharlarda qayta qurish boshlandi.
Tashqi siyosat: Turkiya Qora dengiz va Yaqin Sharq o‘rtasidagi o‘rni tufayli Rossiya, Ukraina, G‘arb va Yaqin Sharq bilan bir vaqtda aloqa qiladi; u 2022-yilda Ukraina bilan bog‘liq muzokaralarga ham mezbonlik qilgan.
Sinfda faoliyat

Turkiyaning 1990–2025-yillardagi siyosiy tizimi o‘zgarishlarini oddiy zanjirda ko‘rsating (parlament respublikasi, 2002, 2016, 2017) va har bir bosqichni bir gap bilan tushuntiring.

Mashq
1
AKP qaysi yili saylovda g‘olib bo‘ldi?
2
2017-yilgi referendum nimani o‘zgartirdi?
3
2016-yil 15-iyulda nima yuz berdi va oqibati qanday bo‘ldi?
4
Nega Turkiya tashqi siyosatda bir necha tomon bilan aloqa qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning konferensiya slaydiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →