☰ Mundarija · Jahon tarixi

Eron

Darslar 21 · 1 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
21

1991 – 2017-yillarda Eron Islom Respublikasi

Darslik: 94–97-betlar
Maqsad1991-yildan keyingi Eronning siyosiy tuzilishi, ichki o‘zgarishlari va tashqi aloqalarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
oliy rahbar · the supreme leader, the highest authority in Iran’s systemislom respublikasi · an Islamic republic, the state form set up in Iran in 1979yadro dasturi · the nuclear programme, a long-running international disputeJCPOA · the JCPOA, the 2015 nuclear agreement between Iran and world powers
Tushuntirish

1979-yildagi inqilobdan keyin Eronda islom respublikasi qurilgan: davlat rahbari – oliy rahbar, saylanadigan prezident va parlament (Majlis) ham bor. Ayatollo Xomeyni 1989-yilda vafot etdi, uning o‘rniga Ali Xamanaiy oliy rahbar bo‘ldi. Prezidentlar Xotamiy, Ahmadinajod, Ruhoniy va Raisiy hukumatni boshqargan; Raisiy 2024-yilda vertolyot halokatida vafot etdi va muddatidan oldingi saylovda yangi prezident saylandi. 2015-yilda Eron va dunyo davlatlari yadro dasturini cheklovchi JCPOA bitimini imzoladi; AQSH 2018-yilda undan chiqib, sanksiyalarni qayta kiritdi, Eron esa o‘z majburiyatlarini bosqichma-bosqich qisqartirdi. 2009-yilgi saylovdan keyin va 2022-yilda Mahsa Aminining vafotidan so‘ng mamlakatda yirik namoyishlar bo‘ldi; hukumat tartibni saqlash chorasi ko‘rganini aytadi, inson huquqlari tashkilotlari esa qattiq choralarni tanqid qiladi. 2025-yil iyunida Isroil Eronga zarbalar berdi, Eron javob zarbalarini berdi, AQSH ham Eronning yadro obyektlariga zarba berdi; 12 kundan keyin o‘t ochish to‘xtatildi. Isroil buni Eronning yadro quroliga ega bo‘lishining oldini olish deb izohlaydi, Eron esa tajovuz deb baholaydi.

Namunalar
Boshqaruv: oliy rahbarni Ekspertlar assambleyasi tanlaydi, prezident va parlament esa xalq ovozi bilan saylanadi; nomzodlarni Nigohbonlar kengashi tekshiradi.
JCPOA: Eron boyitilgan uran zaxirasini va sentrifugalarini kamaytirishga rozi bo‘ldi, buning evaziga sanksiyalar yumshatilishi kerak edi; 2018-yilda AQSH chiqqach, bitim kuchsizlandi.
Sinfda faoliyat

Eronning 1989–2025-yillardagi tashqi siyosatidagi uchta burilish nuqtasini toping va har biri bo‘yicha tomonlarning pozitsiyasini alohida gapda yozing.

Mashq
1
Eronda oliy rahbarni kim tanlaydi?
2
JCPOA qachon imzolangan va AQSH unga nisbatan nima qildi?
3
2022-yilgi namoyishlar nega boshlangan?
4
Nega yadro dasturi xalqaro nizoga sabab bo‘lgan?