Darslar 17–18 · 2 ta dars · Sh. Ergashev, B. Xodjayev, J. Abdullayev. Jahon tarixi (1991 – 2017-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. «Turon-Iqbol», Toshkent, 2018
18
1991 – 2017-yillarda Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari
Darslik: 81–84-betlar
MaqsadJanubi-Sharqiy Osiyo davlatlarining 1991-yildan keyingi rivojlanishi va ASEANning rolini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
ASEAN · ASEAN, the Association of Southeast Asian Nations, founded in 19671997-yilgi Osiyo inqirozi · the 1997 Asian financial crisisreferendum · a referendum, a vote of the people on one questionRohinja inqirozi · the Rohingya crisis, the 2017 flight of hundreds of thousands of people from Myanmar
Tushuntirish
ASEAN 1967-yilda tuzilgan; Vyetnam 1995-yilda, Laos va Myanma 1997-yilda, Kambodja 1999-yilda unga qo‘shildi, Sharqiy Timor esa 2025-yilda o‘n birinchi a’zo bo‘ldi. Vyetnam 1986-yilda «Doi Moi» («yangilanish») siyosatini boshlab, 1990-yillarda xususiy tadbirkorlik va xorijiy investitsiyaga keng yo‘l ochdi; Kambodjada 1991-yilgi Parij tinchlik kelishuvlaridan keyin 1993-yilda BMT nazoratida saylovlar o‘tkazildi. 1997-yilda Tailandda boshlangan moliyaviy inqiroz bir necha mamlakatning valyutasi va iqtisodini larzaga soldi. Indoneziyada uzoq yil hukmronlik qilgan Suxarto 1998-yilda iste’foga chiqdi, mamlakatda saylovlar va mintaqalarga ko‘proq huquq berish boshlandi. Sharqiy Timorda 1999-yilgi referendumdan keyin mustaqillik tiklandi, davlat 2002-yilda to‘liq mustaqil bo‘ldi. 2004-yilgi Hind okeani sunamisi Indoneziyaning Aceh viloyatini eng og‘ir urgan joylardan biri bo‘ldi. Myanmada 2021-yilda armiya hokimiyatni qo‘lga oldi, 2017-yilda esa rohinja musulmonlarining ommaviy ko‘chishi xalqaro e’tiborni tortdi. Janubiy Xitoy dengizi masalasida 2016-yilgi hakamlik sudi qarorini Xitoy tan olmaydi; Filippin va boshqa tomonlar esa o‘z da’volarini boshqacha asoslaydi.
Namunalar
ASEAN: a’zolar hududiy hamkorlik, savdo va xavfsizlik bo‘yicha maslahatlashadi; qarorlar odatda kelishuv asosida qabul qilinadi va a’zolarning ichki ishlariga aralashmaslik tamoyiliga amal qilinadi.
Vyetnam: 1986-yilda boshlangan «Doi Moi» islohotlaridan keyin Kommunistik partiya hokimiyatda qolgan holda bozor iqtisodiyotiga o‘tildi – dehqonlar yerdan uzoq muddat foydalanish huquqini oldi, xususiy firmalarga ruxsat berildi; mamlakat guruchning eng yirik eksportchilaridan biriga aylandi.
Sinfda faoliyat
Xaritada ASEANning 11 a’zosini toping va ularni qit’a hamda orol davlatlariga ajrating; har bir guruhdan bitta misol bilan iqtisodiyotning asosiy tarmog‘ini ayting.
Mashq
1
ASEAN qaysi yili tuzilgan va nechta a’zosi bor (2025)?
1967-yilda; 11 ta.
2
Vyetnamdagi «Doi Moi» siyosati qachon boshlangan va u nimani o‘zgartirdi?
1986-yilda; bozor islohotlari boshlandi, xususiy tadbirkorlik va xorijiy investitsiyaga ruxsat berildi, siyosiy hokimiyat esa Kommunistik partiyada qoldi.
3
Sharqiy Timor qanday yo‘l bilan mustaqillikka erishdi?
1999-yilgi referendum orqali; 2002-yilda to‘liq mustaqil bo‘ldi.
4
Janubiy Xitoy dengizi masalasida nega yagona fikr yo‘q?
Bir necha davlat bir-birini kesishuvchi da’vo qiladi; Xitoy 2016-yilgi hakamlik qarorini tan olmaydi.