BXSR va XXSRda qizil armiyaga qarshi kurash
Amir hokimiyati ag‘darilgach, 1920-yil kuzida Buxoroning g‘arbiy, markaziy va sharqiy qismlarida qo‘rboshi guruhlari va xalq qo‘zg‘olonlari boshlandi. Sobiq amir Sayid Olimxon Sharqiy Buxoroda kuch to‘plashga urindi, 1921-yil martida mag‘lub bo‘lib Afg‘onistonga o‘tib ketdi; G‘arbiy Buxoroda Mulla Abdulqahhor, Sharqiy Buxoroda Ibrohimbek va Davlatmandbek kurashni davom ettirdi. 1921-yil oktyabrda Kavkaz orqali Buxoroga kelgan Usmonli imperiyasining sobiq harbiy vaziri Anvar Posho qo‘rboshilarni birlashtirishga urindi va 1922-yil avgustda Baljuvon yaqinidagi Obidara qishlog‘ida jangda halok bo‘ldi. Xorazmda Junaidxon boshchiligidagi qurolli guruhlar bir necha yil qizil armiyaga qarshi kurashdi (darslik 1922-yilda ular 15 000 gacha bo‘lganini yozadi); 1924-yil 17-iyunda u Hirotga o‘tdi, keyin qaytib kelib, kurashni davom ettirdi. Darslik harakatning mag‘lubiyatini asosiy omillar bilan izohlaydi: yagona markaz va milliy dasturning yo‘qligi, rahbarlar o‘rtasidagi raqobat, ba’zi jinoiy to‘dalarning talonchiligi va qizil armiyaning qurol jihatidan ustunligi; NEP kabi yengilliklar ham aholining bir qismini qarshilikdan uzoqlashtirdi. 1925–1935-yillardagi ikkinchi davrda janglar asosan Sharqiy Buxoro, Xorazm va Farg‘onaning ayrim hududlarida davom etdi; darslikka ko‘ra, 1935-yilga kelib harakat tugatildi, ko‘plab ishtirokchilar chet elga ketdi.
«Sabablar zanjiri»: o‘quvchilar mag‘lubiyat sabablarini kartochkalarga yozib, ularni «ichki» va «tashqi» guruhlarga ajratadi.