ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Xiva va Buxoroda hokimiyat va qarshilik

Darslar 7–8 · 2 ta dars · Q. Rajabov, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (1917–1991-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
8

BXSR va XXSRda qizil armiyaga qarshi kurash

Darslik: 42–48-betlar
MaqsadBuxoro va Xorazmda qizil armiyaga qarshi kurash, uning rahbarlari va mag‘lubiyat sabablarini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
muhojir · emigrant: a person who leaves their countrylashkar · armed force, hostAnvar Posho · Enver Pasha, a former Ottoman war minister who joined the Bukharan resistance in 1921–1922qo‘zg‘olon · uprising
Tushuntirish

Amir hokimiyati ag‘darilgach, 1920-yil kuzida Buxoroning g‘arbiy, markaziy va sharqiy qismlarida qo‘rboshi guruhlari va xalq qo‘zg‘olonlari boshlandi. Sobiq amir Sayid Olimxon Sharqiy Buxoroda kuch to‘plashga urindi, 1921-yil martida mag‘lub bo‘lib Afg‘onistonga o‘tib ketdi; G‘arbiy Buxoroda Mulla Abdulqahhor, Sharqiy Buxoroda Ibrohimbek va Davlatmandbek kurashni davom ettirdi. 1921-yil oktyabrda Kavkaz orqali Buxoroga kelgan Usmonli imperiyasining sobiq harbiy vaziri Anvar Posho qo‘rboshilarni birlashtirishga urindi va 1922-yil avgustda Baljuvon yaqinidagi Obidara qishlog‘ida jangda halok bo‘ldi. Xorazmda Junaidxon boshchiligidagi qurolli guruhlar bir necha yil qizil armiyaga qarshi kurashdi (darslik 1922-yilda ular 15 000 gacha bo‘lganini yozadi); 1924-yil 17-iyunda u Hirotga o‘tdi, keyin qaytib kelib, kurashni davom ettirdi. Darslik harakatning mag‘lubiyatini asosiy omillar bilan izohlaydi: yagona markaz va milliy dasturning yo‘qligi, rahbarlar o‘rtasidagi raqobat, ba’zi jinoiy to‘dalarning talonchiligi va qizil armiyaning qurol jihatidan ustunligi; NEP kabi yengilliklar ham aholining bir qismini qarshilikdan uzoqlashtirdi. 1925–1935-yillardagi ikkinchi davrda janglar asosan Sharqiy Buxoro, Xorazm va Farg‘onaning ayrim hududlarida davom etdi; darslikka ko‘ra, 1935-yilga kelib harakat tugatildi, ko‘plab ishtirokchilar chet elga ketdi.

MullaAbdulqahhorG‘arbiy BuxoroIbrohimbekDavlatmandbekAnvar Posho(1921–1922)Sharqiy BuxoroJunaidxonXorazmQarshilikrahbarlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda bir o‘quvchi haqida bahs bo‘ldi: biri «u doim yaxshi», boshqasi «u doim qattiqqo‘l» dedi. O‘qituvchi ikkala tomonga ham yaxshi va yomon misollar keltirishni so‘radi. Natijada odam haqidagi tasavvur to‘liqroq bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Biograflar va tarixchilar shaxs haqida ham yaxshi, ham ziddiyatli jihatlarni yozadi, muzey xodimlari yorliq matnini xolis tuzadi, jurnalistlar shaxs haqidagi maqolada bir necha manbaga tayanadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz bilgan kitob yoki film qahramonini tanlab, u yaxshi qilgan ikki ishni va yaxshi qilmagan bitta ishni yozing.

Namunalar
Misol (hisob): ikkinchi davr 1925–1935-yillar: 1935 – 1925 = 10 yil; birinchi davr 1918–1924 (taxminan 7 yil, 1924 – 1918 + 1).
Misol (baholash): Junaidxon haqida darslik «murakkab va ziddiyatli shaxs» deydi: u avval xonlik va Rossiya imperiyasiga qarshi ham kurashgan. Bu bizga tarixiy shaxsni faqat «qahramon» yoki «dushman» deb emas, turli dalillar bilan baholash kerakligini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

«Sabablar zanjiri»: o‘quvchilar mag‘lubiyat sabablarini kartochkalarga yozib, ularni «ichki» va «tashqi» guruhlarga ajratadi.

Mashq
1
Sayid Olimxon qaysi yili va qayerga chekindi?
2
Anvar Posho kim edi va qachon halok bo‘ldi?
3
Ikkinchi davr (1925–1935) necha yil davom etdi?
4
Harakatning mag‘lubiyatiga olib kelgan ikkita sababni ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmi sariq, yarmi yashil?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →