O‘zbekistonliklarning frontdagi jasorati va qahramonliklari
Urush boshlanishi bilan O‘zbekistonda milliy harbiy qismlar tuzildi: 1941-yil yozida Samarqandda 19-tog‘-otliq diviziya asosida 221-motorlashtirilgan diviziya shakllandi, 13-noyabrda Davlat Mudofaa Qo‘mitasi 5 ta kavaleriya diviziyasi va 9 ta o‘qchilar brigadasini tuzish haqida qaror qabul qildi. Darslik ma’lumotiga ko‘ra, dastlabki oylarda ba’zi qismlarda qurol-yarog‘ yetishmadi. O‘zbekistonliklar Brest qal’asi, Kiyev, Odessa, Sevastopol, Leningrad, Moskva mudofaasida, Stalingrad, Kursk va Dnepr janglarida, Belorusiya, Ukraina va Yevropa mamlakatlarini ozod etishda hamda 1945-yil avgustdagi Yaponiyaga qarshi urushda qatnashdi. Snayper Zebo G‘aniyeva Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlandi, birinchi o‘zbek Sovet Ittifoqi Qahramoni andijonlik Qo‘chqor Turdiyev (1942-yil 27-mart farmoni), general-mayor Sobir Rahimov 1945-yil 26-martda Gdansk shturmida halok bo‘ldi va unga 1965-yilda Qahramon unvoni berildi, shoir Sulton Jo‘ra 1943-yil noyabrda halok bo‘ldi. Darslikka ko‘ra, urushda 1,5 mln o‘zbekistonlik qatnashdi va ulardan taxminan 500 000 kishi halok bo‘ldi yoki bedarak yo‘qoldi; 280 nafar o‘zbekistonlik Qahramon unvoniga sazovor bo‘ldi (ulardan 75 nafari o‘zbek), 120 000 nafari orden va medallar bilan mukofotlandi. Ikkinchi jahon urushi 1945-yil 2-sentyabrda Yaponiya taslim bo‘lishi bilan tugadi. Asirga tushganlarning taqdiri og‘ir bo‘lgan: ko‘pchiligi asirlikda halok bo‘lgan, qaytganlar esa shubha ostida tekshirilgan; asirlar orasidan chet elda tuzilgan «Turkiston legioni» (1942) kabi birlashmalarning tarixi esa tarixchilar tomonidan turlicha baholanadi. Mustaqillikdan so‘ng 1995-yilda «Xotira» kitobi chop etildi, 1999-yil mayda Toshkentda Xotira va Qadrlash maydoni va «Motamsaro ona» haykali barpo etildi, 9-may Xotira va Qadrlash kuni deb nishonlanadi.
Eslash kuni oldidan sinf o‘quvchilari qisqa jim turish daqiqasini rejalashtirdi. Ular qanday tinch tartib bo‘lishini birga kelishib oldi. Xotirani hurmat bilan saqlash tinch va o‘ylangan shaklni talab qiladi.
Muzey va kutubxona xodimlari xotira kitoblari va hujjatlarni saqlaydi, marosim tashkilotchilari tinch va hurmatli tartibni rejalashtiradi, o‘qituvchilar o‘quvchilarga bunday kunlar ma’nosini tushuntiradi.
Eslash kunida aytish mumkin bo‘lgan uchta hurmatli jumlani yozing. Ism aytish shart emas.
Xotira sahifasi: o‘quvchilar o‘z tuman yoki mahallasidagi urush qatnashchisining ismi, jang yo‘li va taqdirini (oila yoki arxiv ma’lumotiga ko‘ra) qisqa varaqada yozadi.