O‘zbekistonliklarning frontdagi jasorati va qahramonliklari
Urush boshlanishi bilan O‘zbekistonda milliy harbiy qismlar tuzildi: 1941-yil yozida Samarqandda 19-tog‘-otliq diviziya asosida 221-motorlashtirilgan diviziya shakllandi, 13-noyabrda Davlat Mudofaa Qo‘mitasi 5 ta kavaleriya diviziyasi va 9 ta o‘qchilar brigadasini tuzish haqida qaror qabul qildi. Darslik ma’lumotiga ko‘ra, dastlabki oylarda ba’zi qismlarda qurol-yarog‘ yetishmadi. O‘zbekistonliklar Brest qal’asi, Kiyev, Odessa, Sevastopol, Leningrad, Moskva mudofaasida, Stalingrad, Kursk va Dnepr janglarida, Belorusiya, Ukraina va Yevropa mamlakatlarini ozod etishda hamda 1945-yil avgustdagi Yaponiyaga qarshi urushda qatnashdi. Snayper Zebo G‘aniyeva Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlandi, birinchi o‘zbek Sovet Ittifoqi Qahramoni andijonlik Qo‘chqor Turdiyev (1942-yil 27-mart farmoni), general-mayor Sobir Rahimov 1945-yil 26-martda Gdansk shturmida halok bo‘ldi va unga 1965-yilda Qahramon unvoni berildi, shoir Sulton Jo‘ra 1943-yil noyabrda halok bo‘ldi. Darslikka ko‘ra, urushda 1,5 mln o‘zbekistonlik qatnashdi va ulardan taxminan 500 000 kishi halok bo‘ldi yoki bedarak yo‘qoldi; 280 nafar o‘zbekistonlik Qahramon unvoniga sazovor bo‘ldi (ulardan 75 nafari o‘zbek), 120 000 nafari orden va medallar bilan mukofotlandi. Ikkinchi jahon urushi 1945-yil 2-sentyabrda Yaponiya taslim bo‘lishi bilan tugadi. Asirga tushganlarning taqdiri og‘ir bo‘lgan: ko‘pchiligi asirlikda halok bo‘lgan, qaytganlar esa shubha ostida tekshirilgan; asirlar orasidan chet elda tuzilgan «Turkiston legioni» (1942) kabi birlashmalarning tarixi esa tarixchilar tomonidan turlicha baholanadi. Mustaqillikdan so‘ng 1995-yilda «Xotira» kitobi chop etildi, 1999-yil mayda Toshkentda Xotira va Qadrlash maydoni va «Motamsaro ona» haykali barpo etildi, 9-may Xotira va Qadrlash kuni deb nishonlanadi.
Xotira sahifasi: o‘quvchilar o‘z tuman yoki mahallasidagi urush qatnashchisining ismi, jang yo‘li va taqdirini (oila yoki arxiv ma’lumotiga ko‘ra) qisqa varaqada yozadi.