☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Sanoatning bir tomonlama rivoji

Darslar 22 · 1 ta dars · Q. Rajabov, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (1917–1991-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
22

O‘zbekistonda sanoatning bir tomonlama rivojlanishi

Darslik: 112–115-betlar
MaqsadSanoat va transportning urushdan keyingi rivojini, uning bir tomonlama xususiyatini hamda kadrlar siyosatidagi muammolarni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
og‘ir sanoat · heavy industryyengil sanoat · light industrytemir yo‘l magistrali · main railway lineruslashtirish · Russification: spreading Russian language and influence
Tushuntirish

To‘rtinchi (1946–1950) va beshinchi (1951–1955) besh yilliklarda sanoatga katta mablag‘ ajratildi, lekin darslikka ko‘ra uning ko‘p qismi og‘ir sanoatga sarflandi va u asosan paxtachilikka xizmat qildi. Aholi zich yashaydigan joylarda qurilgan ayrim kimyo korxonalari (Chirchiq elektrkimyo kombinati, Yangiyo‘l biokimyo zavodi va boshqalar) havoni ifloslantirib, ekologik vaziyatni og‘irlashtirdi. Yengil sanoat rejalari bajarilmay, iste’mol mollari bilan ta’minlanish Ittifoq o‘rtacha darajasidan past qoldi. Transport rivojlandi: darslikka ko‘ra, 1947-yilda 600 km li Chorjo‘y–Qo‘ng‘irot temir yo‘li qurilishi boshlandi (u 1950-yillar o‘rtasida to‘liq ishga tushdi), 1947-yilda esa Toshkentda birinchi trolleybuslar qatnadi, so‘ng Qo‘ng‘irot–Beynov liniyasi Qoraqalpog‘istonni Qozog‘iston bilan bog‘ladi; 1950-yillar o‘rtalaridan Tu-104 samolyotlari paydo bo‘ldi, 1959–1968-yillarda Toshkent katta halqa yo‘li qurildi. Kadrlar masalasida darslikka ko‘ra ikkinchi sekretarlar, KGB va muhim ministrliklar rahbarlari Moskvadan yuborilgan, birinchi sekretar kabi lavozimlarga esa mahalliy vakillar tayinlangan bo‘lsa-da, nomzodni Markaz tavsiya qilgan. 1959-yilda aholining 62 foizdan ortig‘ini o‘zbeklar tashkil etgan bo‘lsa-da, ishchilarning atigi 43 foizi o‘zbek bo‘lgan, Ittifoqqa bo‘ysunuvchi korxonalarda ish haqi mahalliy korxonalardagidan 2–3 baravar yuqori edi.

Namunalar
Misol (hisob): 62 foiz aholi va 43 foiz ishchi: farq 62 − 43 = 19 foiz punkt.
Misol (ikki tomon): temir yo‘l va trolleybus shaharlarni bog‘lab qulaylik berdi, shu bilan birga yo‘llar boshqa respublikalar hududidan o‘tib, iqtisodni Markazga bog‘ladi, deydi darslik.
Sinfda faoliyat

Jadval: «Sohasi – ijobiy tomoni – salbiy tomoni» ustunlari bilan og‘ir sanoat, kimyo zavodlari va transportni tahlil qiling.

Mashq
1
Darslikka ko‘ra Chorjo‘y–Qo‘ng‘irot temir yo‘li qurilishi qachon boshlangan va uzunligi qancha?
2
Toshkentda trolleybuslar qachon birinchi marta qatnagan?
3
1959-yilda o‘zbeklar aholining 62 foizi, ishchilarning 43 foizi edi. Farq necha foiz punkt?
4
Nega kadrlar siyosati millatlararo munosabatlarni murakkablashtirgan?