O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligini kollektivlashtirish siyosati hamda quloqlarning surgun qilinishi
1925–1929-yillardagi yer-suv islohotining ikkinchi bosqichi (O‘zSSR MIKning 1925-yil 2-dekabrdagi qarorlari bilan boshlangan) katta yer egaligini cheklashga qaratildi: Farg‘onada 40, Toshkent va Samarqandda 50 desyatina va undan ko‘p sug‘oriladigan yeri borlarning xo‘jaliklari tugatilib, yerlari dehqonlarga berilishi kerak edi. Darslik ma’lumotiga ko‘ra, 5000 ga yaqin boy xo‘jalik tugatildi va 23 000 dan ortiq o‘ziga to‘q xo‘jalikning «ortiqcha» yeri tortib olindi. 1930-yil 17-fevralda O‘zbekiston Kompartiyasi MK kollektivlashtirish va «quloq» xo‘jaliklarini tugatish haqida qaror qabul qildi; kolxozga kirmaganlar suvdan, tovardan mahrum qilinishi, soliq solinishi va surgun qilinishi bilan qo‘rqitildi, ko‘p tumanlarda jarayon bir necha haftada o‘tdi. Rasman 1932-yilga kelib dehqon xo‘jaliklarining 75 foizi kolxoz va sovxozlarga birlashgan, 1939-yilda yakka xo‘jaliklar butunlay tugatildi. Quloq deb ro‘yxatga olinganlarning mol-mulki musodara qilindi, oilalar Ukraina, Sibir, Shimoliy Kavkaz, Qozog‘iston va boshqa joylarga surgun qilindi yoki respublikaning o‘zida 17 ta majburiy mehnat posyolkasiga joylashtirildi; darslik 1931-yil avgustda 3828 xo‘jalik tugatilib, 3871 oila surgun qilinganini yozadi. G‘alla tayyorlash qattiq majburlov bilan olib borildi, chorva ommaviy so‘yildi, ko‘plab oilalar yashash joyini tashlab ketdi, 1930-yil martida norozilik chiqishlari qayd etildi; surgundan qaytish jarayoni 1934–1956-yillarga cho‘zildi.
Sabab–oqibat zanjiri: o‘quvchilar «qaror → majburlash → norozilik → surgun/qatag‘on» zanjirini kartochkalarda yig‘adi va har bir halqaga bitta dalil yozadi.