Turkiston ASSRda sovet hokimiyatiga qarshi qurolli harakatlar
Sovet hokimiyatiga qarshi qurolli qarshilik 1918-yil fevralining oxirida Qo‘qon atrofida, Muxtoriyat tor-mor etilgach, boshlandi; uning dastlabki yetakchilari Kichik Ergash (1885–1918) va Katta Ergash (1882–1921) edi, Marg‘ilonda esa Madaminbek (1892–1920) kurash boshladi. Sovet hujjatlari harakatni «bosmachilik» deb atab, ishtirokchilarni bosqinchilar sifatida ko‘rsatgan; darslik va ko‘plab o‘zbek tarixchilari esa uni istiqlolchilik harakati deydi, chunki ishtirokchilar o‘zlarini yurt mustaqilligi va e’tiqod uchun kurashuvchi deb bilgan. Aslida harakat bir xil emas edi: unda dehqonlar, hunarmandlar, ziyolilar qatnashdi, sabablar – razvyorstka, dinga cheklovlar, majburiy mehnat va qizil askarlarning zo‘ravonliklari – edi; shu bilan birga tarixchilar ayrim qurolli to‘dalar tinch aholini ham talaganini qayd etadi. 1919-yilning kuzida harakat Farg‘ona vodiysida eng yuqori nuqtasiga chiqdi: Madaminbek lashkarlari Jalolobod va O‘shni egalladi, 12-oktyabrda Farg‘ona muvaqqat muxtoriyat hukumati tuzildi, ammo 1920-yil boshida tashabbus qizil armiyaga o‘tdi; 6-martdagi yarashuv bitimidan keyin Madaminbek 1920-yil mayda o‘ldirildi. Shermuhammadbek, Samarqand viloyatida Bahrombek va Ochilbek kabi qo‘rboshilar kurashni davom ettirdi; 1921-yil 13-sentyabrda Farg‘onada favqulodda holat e’lon qilindi, Bahrombek 1922-yilda qo‘lga olinib otildi, Ochilbek 1923-yil 10-mayda halok bo‘ldi, 1924-yil oxiriga kelib harakatning birinchi davri tugadi.
Munozara: «Bir harakatga uch nom: bosmachilik, istiqlolchilik harakati, qo‘rboshilar harakati» – guruhlar har bir nomning kimga qulayligini va qanday dalillar kerakligini muhokama qiladi.