ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Sovet hokimiyatiga qarshi qurolli harakat

Darslar 5 · 1 ta dars · Q. Rajabov, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (1917–1991-yillar): o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2017
5

Turkiston ASSRda sovet hokimiyatiga qarshi qurolli harakatlar

Darslik: 25–31-betlar
MaqsadTurkistonda sovet hokimiyatiga qarshi qurolli harakatning sabablari, bosqichlari va rahbarlarini bayon qilish hamda unga turlicha nom berilishini izohlash.
Yangi so‘zlar
istiqlolchilik harakati · independence movement: the name the textbook and many Uzbek historians use for the armed resistance«bosmachilik» · “basmachi movement”: the term used by Soviet authorities, implying banditryqo‘rboshi · qo‘rboshi: leader of an armed detachmentqurultoy · congress; here a meeting of field commanders
Tushuntirish

Sovet hokimiyatiga qarshi qurolli qarshilik 1918-yil fevralining oxirida Qo‘qon atrofida, Muxtoriyat tor-mor etilgach, boshlandi; uning dastlabki yetakchilari Kichik Ergash (1885–1918) va Katta Ergash (1882–1921) edi, Marg‘ilonda esa Madaminbek (1892–1920) kurash boshladi. Sovet hujjatlari harakatni «bosmachilik» deb atab, ishtirokchilarni bosqinchilar sifatida ko‘rsatgan; darslik va ko‘plab o‘zbek tarixchilari esa uni istiqlolchilik harakati deydi, chunki ishtirokchilar o‘zlarini yurt mustaqilligi va e’tiqod uchun kurashuvchi deb bilgan. Aslida harakat bir xil emas edi: unda dehqonlar, hunarmandlar, ziyolilar qatnashdi, sabablar – razvyorstka, dinga cheklovlar, majburiy mehnat va qizil askarlarning zo‘ravonliklari – edi; shu bilan birga tarixchilar ayrim qurolli to‘dalar tinch aholini ham talaganini qayd etadi. 1919-yilning kuzida harakat Farg‘ona vodiysida eng yuqori nuqtasiga chiqdi: Madaminbek lashkarlari Jalolobod va O‘shni egalladi, 12-oktyabrda Farg‘ona muvaqqat muxtoriyat hukumati tuzildi, ammo 1920-yil boshida tashabbus qizil armiyaga o‘tdi; 6-martdagi yarashuv bitimidan keyin Madaminbek 1920-yil mayda o‘ldirildi. Shermuhammadbek, Samarqand viloyatida Bahrombek va Ochilbek kabi qo‘rboshilar kurashni davom ettirdi; 1921-yil 13-sentyabrda Farg‘onada favqulodda holat e’lon qilindi, Bahrombek 1922-yilda qo‘lga olinib otildi, Ochilbek 1923-yil 10-mayda halok bo‘ldi, 1924-yil oxiriga kelib harakatning birinchi davri tugadi.

1918Qarshilik boshlandi1919Farg‘ona hukumati1920Madaminbek o‘ldirildi1921Favqulodda holat1922Bahrombek qo‘lga olindi1923Ochilbek halok bo‘ldi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yo‘lagi iflos bo‘ldi va bir sinf ayblandi. O‘qituvchi tekshirib, buni bir nechta o‘quvchi qilganini, boshqalari esa yig‘ishtirganini bildi. Butun guruhni bir-ikkita odamning ishiga qarab baholash adolatdan emas.

Kim ishlatadi

Tergovchilar va sudyalar har bir shaxsni alohida ko‘rib chiqadi, jurnalistlar butun guruhga yorliq yopishdan saqlanadi, o‘qituvchilar sinfdagi har bir o‘quvchining ishini alohida baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi gal «ularning hammasi shunaqa» degan gapni eshitsangiz, shunga mos kelmaydigan bitta misolni yozing.

Namunalar
Misol (atamalar): bir voqeaga turli nom berilishi tarixchining qarashini ko‘rsatadi. «Bosmachilik» – hokimiyat nuqtayi nazari (qaroqchilik), «istiqlolchilik harakati» – ishtirokchilar va ko‘p tarixchilar nuqtayi nazari. Obyektiv baho uchun ikkala tomonning hujjatlari solishtiriladi.
Misol (sana hisobi): Madaminbek 1892-yilda tug‘ilgan, 1920-yilda o‘ldirilgan: 1920 – 1892 = 28 yil yashagan (taxminan).
Sinfda faoliyat

Munozara: «Bir harakatga uch nom: bosmachilik, istiqlolchilik harakati, qo‘rboshilar harakati» – guruhlar har bir nomning kimga qulayligini va qanday dalillar kerakligini muhokama qiladi.

Mashq
1
Harakat qachon va qayerda boshlangan?
2
Madaminbek necha yil yashagan (1892–1920)?
3
«Bosmachilik» va «istiqlolchilik harakati» nomlari o‘rtasidagi farq nimada?
4
Harakat nega 1924-yilga kelib susaydi? Ikki sababni ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«7 yilda ikki baravar» reklamasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →